جستجوی پیشرفته
بازدید
2317
آخرین بروزرسانی: 1401/09/29
خلاصه پرسش
با آن‌که قرآن کریم به صراحت می‌فرماید که تغییر سرنوشت ملت‌ها وابسته به خواست و اراده خود آنها است؛ چرا امام علی(ع) در اعتراض عمومی مردم علیه خلیفه سوم با آنان همکاری نکرد؟!
پرسش
با سلام و درود؛ با توجه به تصریح قرآن کریم که می‌فرماید تغییر در سرنوشت ملت‌ها منوط به خواست و اراده خود آنها است؛ چرا امام علی(ع) در اعتراض عمومی مردم علیه خلیفه سوم که تصمیم به خلع و حذف عثمان از خلافت اسلامی گرفته بودند، شرکت نداشت؟ تلاشی که برای حل معضلات جامعه‌ی اسلامی بود؟ بلکه در مقابل این خواست عمومی ایستادگی کرد و حتی فرزندانش را نیز برای حفاظت از حاکم وقت به دربار روانه کرد؟!
پاسخ اجمالی

 

  1. همان‌گونه که در پرسش نیز آمده است، قرآن کریم، یکی از مهم‌ترین عوامل تغییر وضعیت مردم از رفاه و نعمت به سختی و مشکلات؛ و یا از گرفتاری و بلا به راحتی و رفاه و از ظلم به عدل و از عدل به ظلم را به نوعی وابسته به خواست و اراده مردم می‌داند:

«این (عذاب‌‏ها براى مشرکان) از آن‌رو است که خداوند (طبق سنّت جاریه خود) در صدد آن نیست که نعمتى را که بر قومى ارزانى داشته تغییر دهد(از آنان سلب کند) مگر آن‌که آنها خودشان اقدام به انجام تغییرات نمایند، و به یقین خداوند شنوا و دانا است».[i]

«همانا خداوند بر هیچ گروهى آنچه ]از نعمت و رفاه یا بلا و سختى[ را دارند، تغییر نمی‌دهد مگر آن‌که آنان اقدام به تغییر داشته‌های خود (از ایمان و کفر یا طاعت و فسق) کنند. و چون خداوند اراده کند که گروهى را گرفتار عذاب نماید، هرگز آن‌را برگشتى نباشد و نمی‌توان یار و یاور دیگری جز خدا براى آنان تصور کرد ]که به کمکشان بیاید[».[ii]

خدای متعال در این دو آیه، قانونی کلى و عمومى را بیان می‌کند که می‌توان آن‌را یکى از پایه‌‏هاى اساسى جهان‌بینى و جامعه‌‏شناسى در اسلام دانست.

خدای متعال به ما می‌گوید: مقدرات و آینده شما قبل از هر چیز و هر کس در دست خود شما است، و هرگونه تغییر و دگرگونى در خوش‌بختى و بدبختى جوامع در درجه اول به خود آنها بازگشت می‌کند؛ شانس و طالع و اقبال و تصادف و تأثیر اوضاع فلکى و مانند اینها هیچ‌کدام پایه ندارد. آنچه اساس و پایه است این است که ملتى خود بخواهد سربلند و سرفراز و پیروز و پیشرو باشد، و یا به عکس خودش تن به ذلت و زبونى و شکست دهد، حتى لطف خداوند، یا مجازات او، بدون ‏مقدمه، دامان هیچ ملتى را نخواهد گرفت، بلکه این اراده و خواست ملت‌ها، و تغییرات درونى آنها است که آنها را مستحق لطف یا مستوجب عذاب خدا می‌سازد.

به تعبیر دیگر، این اصل قرآنى که یکى از مهم‌ترین برنامه‌‏هاى اجتماعى اسلام را بیان می‌کند به ما می‌گوید هرگونه تغییرات برونى، وابسته به تغییرات درونى ملت‌ها و اقوام است، و هرگونه پیروزى و شکستى که به قومى رسید از همین‌جا سرچشمه می‌گیرد؛ و براى پایان دادن به بدبختی‌ها و ناکامی‌ها باید دست به انقلابى از درون بزنیم. یک انقلاب فکرى و فرهنگى؛ یک انقلاب ایمانى و اخلاقى، تا در پرتو آن بتوانیم ناکامی‌ها و شکست‌ها را به پیروزى مبدل سازیم، اگر بخواهیم از اصل فوق که از سرچشمه وحى به ما رسیده الهام بگیریم باید هم آن پیروزى و هم آن شکست و ناکامى را در تغییرات فکرى و عقیدتى و اخلاقى و برنامه‌‏هاى عملى مسلمانان جست‌وجو کنیم.[iii]

  1. شورش مردم علیه عثمان را حتی اگر شورشی عمومی بدانیم که اکثریت مردم در آن شرکت داشتند؛ اما این شورش، قیام و انقلابی منسجم و هدفمند نبود؛ یعنی شرکت‌کنندگان در آن نه از روش معقول و پسندیده‌‌ای پیروی می‌کردند و نه برای جایگزینی و ایجاد حاکمیت نوین، طرح و برنامه‌‌ای دقیق داشتند؛ از این‌رو امام علی(ع) سعی داشت با روش صحیح که همان استفاده حداکثری از مذاکره و گفت‌وگو و دوری از خشونت و خونریزی بود به شکل مسالمت‌آمیزی حکومت را تغییر دهد و یا حاکمان را وادار به تغییر و اصلاح ساختار حکومت سازد و در این راه نیز نهایت تلاش خود را کرد.[iv] بنابر این، رفتار امام علی(ع) کاملا هماهنگ با سنت الهی بود.

[i]. انفال، 53. «ذَلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ یَکُ مُغَیِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ».

[ii]. رعد، 11. «لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ یَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ».

[iii]. ر. ک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 10، ص 145 – 147، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

[iv]. ر. ک: «بررسی دفاع امام علی(ع) از عثمان»، 20416

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • چرا باید نماز را به زبان عربی بخوانیم؟
    89600 نماز 1385/11/24
    برای روشن شدن پاسخ، ابتدا باید منظور از سؤال روشن شود، اگر منظور این است که به جای عربی زبان دیگری جایگزین شود، این سؤال برای افراد بی‌گانۀ از آن زبان نیز مطرح است! و اگر منظور این است که چرا باید نماز را فقط به زبان عربی ...
  • آیا در کتب اربعه شیعی، حدیثی در ارتباط با حفظ قرآن وجود دارد؟!
    17262 حدیث 1394/07/21
    در نزد شیعه، چهار کتاب اصلی وجود دارد که به آنها کتب اربعه گفته می‌شود. این چهار کتاب، سه مؤلف دارد؛ یعنی دو کتاب از این چهار کتاب، توسط یک نفر جمع‌‌آوری شده است. با توجه به این‌که سه کتاب از این چهار کتاب بیشتر شامل روایات فقهی ...
  • آیا در میان اندیشمندان دینی نوعی فردوسی ستیزی وجود دارد؟
    7927 نقش اندیشمندان دینی 1393/01/20
    در مورد شاعران مسلمانی که در ادبیات فارسی نقش چشمگیری داشته‌­اند، نه باید راه افراط را پیموده و نه از سر تفریط قدم برداشت. در این زمینه، نمایه «مولوی اعتقادات و انتقادات»، سؤال 6419 مطالعه شود. فردوسی نیز استثنایی از این کلیت نیست. واضح است که او ...
  • هرمنوتیک چیست و چه ارتباطی با نسبی گرایی دارد؟
    67924 هرمنوتیک 1387/02/14
    واژه هرمنوتیک داراى دو اصطلاح است:أ- اصطلاح عام: در این اصطلاح، این واژه هر گونه تحقیقى را که در باره تفسیر متن صورت بگیرد، شامل می‌‏شود، از این رو هرمنوتیک، تمام نحله‌‏ها را در این زمینه در بر می‌گیرد و ...
  • اگر به نذر عمل نشود، وظیفه‌ چیست؟
    31325 عهد، نذر و سوگند 1395/09/15
    چنانچه نذر مذکور، مطلق بوده و زمانی برای آن تعیین نشده‌ است، به نحوی که اگر الان آن‌را انجام دهد، مخالفت با نذر به شمار نمی‌آید، باید طبق نذر عمل کند و چیز دیگری بر عهده وی نیست. اما اگر نذر، زمان خاصی داشته و از روی عمد ...
  • چرا در آیه «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» و نیز سه آیه بعد از آن، کلماتی که با «نفس» مرتبطند، تماماً مؤنث‌اند؟
    23043 صرف و نحو 1394/04/23
    «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ؛ ارْجِعی‏ إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً؛ فَادْخُلی‏ فی‏ عِبادی‏؛وَ ادْخُلی‏ جَنَّتی‏».[1] همانگونه که در پرسش مطرح شد، تمام کلمات مرتبط با واژگان «نفس»، کلماتی مؤنث‌اند. «أیتها»، «المطمئنة»، «ارجعی»، «ربّکِ»، «راضیة»، «مرضیة»، «فادخلی» و «ادخلی». دلیل برخورد با واژه‌هایی چون «نفس» به ...
  • برادران حضرت یوسف(ع) دچار چه نوع ضعف‌هاى اخلاقى بودند؟
    21034 تفسیر 1392/07/16
    از مهم‌ترین رذایل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف(ع) حسادت، تکبّر، تهمت و دروغ آنان بود. منشأ این رذائل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف، نقصان شخصیتی آنها بود و آنان برای توجیه رفتار ناشایستشان به فرافکنی پرداخته و پدر را مقصّر می‌شمارند. برادران یوسف بجای این‌که دلیل محبت بیشتر ...
  • چرا در آیه وضو، «مرافق» به صورت جمع آمده، اما «کعبین» به صورت تثنیه است؟
    25239 تفسیر 1392/10/23
    آیه وضو که بیان کننده کیفیت وضو ساختن است، در آیه ششم سوره مائده آمده است که در آن خداوند می‌فرماید: «اى کسانى که ایمان آورده‌‌اید! هنگامى که به نماز می‌‌ایستید، صورت و دست‌‌ها را تا آرنج‌‌ها بشویید! و سر و پاها را تا مفصل‌‌ها [برآمدگى پشت پا] ...
  • حکم مایع لزجی که گاهی در خواب از شخص خارج می گردد چیست؟
    20076 Laws and Jurisprudence 1388/08/07
    در خصوص حکم خود ارضایی و راه های نجات از آن می توانید به نمایه های: استمنا و راه نجات از آن سؤال شماره 326 (سایت: 1887)، راه نجات از استمناء سؤال شماره 1028 (سایت: 1083)،
  • زندگی‌نامه‌ی برید بن معاویه عجلی را بیان نمایید.
    2771 تاريخ بزرگان 1399/09/12
    برید بن معاویه عجلی،[1] عربی،[2] از اصحاب امام باقر(ع)[3] و امام صادق‌(ع)[4] است. کنیه وی اباالقاسم بود[5] و به همراه زرارة بن اعین، معروف ابن خربوذ مکی، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار و محمد بن مسلم ...

پربازدیدترین ها