نخست باید گفت، جدا از عبادات واجب و مستحب، و جدا از اعمالی مانند وفای به عهد، که به‌ صورت مستقیم در دین مورد تشویق قرار گرفته‌اند؛ هر کار مباح دیگری که با هدف کسب رضایت خداوند و در راستای تحقق ارزش‌های دینی و اسلامی انجام شود، می‌تواند موجب ثواب و پاداش و نزدیک‌شدن انسان به خدای متعال شود. و طبیعی است که این موضوع، شامل فعالیت‌های هنری و پیش‌درآمدهای آن نیز خواهد شد.

بر این اساس، آموختن و آموزش هر یک از رشته‌های هنری، چنانچه با هدف ترویج و تبلیغ مفاهیم و آموزه‌های دینی و نیز ارزش‌های جهان‌شمول مورد تأیید دین -مانند امانت‌داری، رعایت حقوق دیگران، وجدان کاری و مانند آن- انجام شود، می‌تواند عملی ارزش‌مند و دارای ثواب و ذخیره‌ای برای آخرت باشد.

شهید مطهری درباره مفهوم «علم دینی» می‌گوید:

«هر علمی که برای اسلام و مسلمانان مفید و مورد نیاز باشد، آن‌را باید جزو علوم دینی شمرد. اگر کسی خلوص نیت داشته باشد و برای خدمت به اسلام و مسلمانان آن علم را تحصیل کند، مشمول این روایت خواهد بود که فرشتگان بال‌هایشان را برای جوینده علم فرود می‌آورند».[1]

اندیشمند دیگری نیز تقسیم علوم به دو دسته «علوم دینی» و «علوم غیردینی» را نادرست می‌داند و اساساً معتقد است چیزی به نام «علوم غیر دینی» وجود ندارد. به اعتقاد ایشان، علوم یا مانند فقه و اصول، به‌ صورت مستقیم به احکام اسلامی مربوط می‌شوند، یا مانند علوم تجربی، به موضوعات و مقدمات احکام ارتباط پیدا می‌کنند؛ از این‌رو، این علوم نیز ممکن است با توجه به کارکرد و مورد استفاده خود، واجب باشند یا مقدمه‌ای برای انجام یک واجب به شمار آیند.[2]

بنابر این، ارزش دینی یک فعالیت تنها به این بستگی ندارد که آن فعالیت در ظاهر، عبادت یا عملی صریحاً دینی باشد؛ بلکه نیت انسان و جهت و هدفی که از انجام آن دنبال می‌کند، در ارزش معنوی کسب آن دانش نقش دارد. بر همین اساس، فعالیت‌های علمی، آموزشی، هنری و اجتماعی نیز، در صورتی که در مسیر اهداف و ارزش‌های مورد تأیید دین قرار گیرند، و با نیت الهی انجام شوند، می‌توانند از اعمالی باشند که انسان را به خداوند نزدیک می‌کنند و چه بسا بتوان برخی از آنان را از مصادیق واجب کفایی دانست.

در همین راستا، اگر برای پیشرفت در رشته هنر، نیاز به بهره‌گیری از تألیفات و تجربه‌های غیر مسلمانان باشد، این کار نیز لازم و واجب است؛ اما باید همواره مراقب انحرافات بود؛ زیرا گاه برخی افراد، اقدام به معرفی روش‌هایی می‌کنند که هدف نهایی آنها، شست‌وشوی فکری افراد جویای دانش و جهت‌دهی منفی به فعالیت‌های آنان است!

[1]. شهید مطهری، ده‌گفتار، ص172-173.

[2]. جوادی آملی، عبدالله، «آیا تقسیم علوم به دینی و غیر دینی صحیح است؟»، وبگاه عرفان و حکمت.