در نزدیکی شهر حلّه عراق، زیارتگاهی با نام «بی‌بی شریفه» وجود دارد که اهالی آن منطقه، ایشان را دختر امام حسن مجتبی(ع) پنداشته و اعتقاد ویژه‌ای به زیارتشان دارند.

با مراجعه به منابع کهن و معتبری که به بررسی فرزندان ائمه(ع) پرداخته‌اند، از دختری با نام «شریفه» در میان دختران امام دوم(ع) و یا مزاری منتسب به ایشان در شهر حله یاد نشده و نیز زیارت نامه‌ای نیز برای ایشان ذکر نشده است.

از همین رو برخی پژوهش‌گران؛ تأکید دارند که هیچ سند تاریخی یا رواییِ معتبری برای اثبات وجود امام‌زاده‌ای با این نام وجود نداشته، و شاید این نام، لقبی عمومی بود که می‌توان هر بانوی بزرگی را به آن ملقب نمود.[1]

برخی نیز معتقدند که با وجود شهرت این مزار؛ اما هویت صاحب قبر نامعلوم است و نباید به‌صورت قطعی تأیید یا رد شود.[2]

همچنین گفته شد که این مزار، ارتباطی با امام مجتبی(ع) ندارد؛ بلکه مرتبط با «شرف الأشراف»، دختر سید ابن ‌طاووس(متوفای 664 ق) است.[3]

به هر حال، در دوران معاصر، علاوه بر گسترش مزار، گزارش‌هایی در مورد جزئیات زندگی ایشان نیز نقل می‌شود که اگر غیر مستند نباشد،‌ مستند به منابع متأخری است که اعتبار چندانی ندارد.

(در صورت یافتن منبعی معتبر از این گزارش‌‌ها، پاسخ را ویرایش خواهیم کرد):

1. «بی‌بی شریفه» همان «اُم‌سلمه» دختر امام مجتبی(ع) است که که به‌سبب ازدواج با «عُمَر الأشرف» فرزند امام سجاد(ع)، لقب «شریفة» به او داده شد. او به همراه همسرش به منطقه‌ای در نزدیکی کوفه مهاجرت کرد و در همان‌جا درگذشت و به خاک سپرده شد.[4]
2. نام ایشان «فاطمه» بود و در بیستم محرم سال 61 ق به شهادت رسید و احتمالا به‌سبب ظلم و خفقان موجود، گزارشی از زندگی‌شان در منابع تاریخی باقی نماند![5]
3. ایشان از اسیران واقعه کربلا بود و در مسیر انتقال کاروان اسرا از کوفه به شام، در محل کنونی مرقد، از دنیا رفت و همان‌جا دفن شد.[6]
4. «طبیب اهل‌بیت(ع)»،[7] و «اُم راضی» از لقب‌های ایشان بود.

در پایان تأکید بر این نکته ضروری است که حتی اگر در انتساب این مرقد به دختر امام مجتبی(ع) -و نیز اعتبار مزارهای مشابه- تردید داشته باشیم، حرمت آنها به عنوان عبادتگاه و یا مزار بزرگی گمنام باید محفوظ باشد.

[1]. ر. ک: مرقد السیدة الشریفة بنت الحسن(ع)، ص97-98؛ ابوسعیده، حسین، بنات المعصومین، ص86 و 87، بیروت، مؤسسة البلاغ، 1436ق.

[2]. حرزالدین، محمد، مراقد المعارف، ج1، ص384، بی‌جا، سعید بن جبیر، 1371ش.

[3]. ر. ک: فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، بررسی مزارات آل طاووس در حلّه و مزار شریفه بنت الحسن(ع)، شماره 45، ص

98، فرهنگ زیارت، زمستان 1399.

[4]. ر. ک: الکریطی، حاکم حبیب، مرقد السیدة الشریفة بنت الحسن(ع)، ص 79-76، 1440ق.

[5]. رفیعی، رفیع‌الدین سید جعفر، الدرجات الرفیعة فی وقایع الشیعة، ص336، قم، موسسه فرهنگی و تحقیقاتی یاران قائم(عج)، 1395ش.

[6]. حلو، سید محمدعلی، مزار شریفة بنت الحسن(ع)؛ قراءات تحقیقیة، ص65-66، بغداد، دار الکفیل.

[7]. «حرم مطهر شریفه دختر امام حسن مجتبی(ع)، معروف به طبیب اهل بیت (ع)»، سایت العتبة الحسینیة المقدسة.