جستجوی پیشرفته
بازدید
16068
آخرین بروزرسانی: 1393/03/25
خلاصه پرسش
فعل تَمَنَّوا چه صیغه‌ای است؟ ماضی، مضارع و امر آن چیست؟
پرسش
فعل فتمنوا چه نوع فعلی است؟ درچه صیغه‌ای؟ ماضی و مضارع و امرش کدام‌اند؟
پاسخ اجمالی
فعل «تَمَنَّوا» از ریشه «م‌ن‌ی» به معنای تقدیر و اندازه‌گیری کردن است. ماده «منی» هنگامی که به باب تفعّل برود به معنای درخواست و آرزوی قلبی نسبت به تحقق یا عدم تحقق چیزی می‌باشد که هنوز در خارج تحقق پیدا نکرده است.[1]
این فعل، معتل اللام یا ناقص یایی است و مشترک بین دو صیغه می‌باشد که عبارت‌اند از:
1. فعل ماضی از باب تفعّل، صیغه جمع مذکر مغایب به معنای «آرزو کردند».
بدین توضیح که در اصل تَمَنَّیُوا بوده ضمه بر یاء سنگین بود آن‌را حذف کردیم التقای ساکنین شد بین «واو جمع» و یای حرف عله؛ چون واو علامت جمع و ضمیر بود در کلام باقی ماند و «یاء» را که حرف عله بوده حذف نمودیم «تَمَنَّوا» شد و مضارع آن نیز «یَتَمَنَّی» می‌باشد.
در قرآن کریم نیز آمده است: «وَ أَصْبَحَ الَّذینَ تَمَنَّوْا مَکانَهُ بِالْأَمْسِ یَقُولُونَ وَیْکَأَنَّ اللَّهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ یَقْدِر».[2]
در این آیه تمنوا فعل ماضی ناقص یایی است.[3]
2. فعل امر حاضر از باب تفعل، صیغه جمع مذکر به معنای«آرزو کنید».
توضیح این‌که صیغه مفردش در اصل تَتَمَنَّی بود، برای ساختن امر حاضر تای مضارعه را از اولش حذف نمودیم؛ چون فعل امر حاضر مجزوم به لام امر مقدر است و جزم در افعال ناقص نیز به حذف آخر است، یا را حذف نمودیم شد تَمَنَّ که تثنیه‌‌اش تَمَنَّیا و جمعش تَمَنَّیُوا می‌باشد، ضمه بر یاء سنگین بود آن‌را حذف کردیم التقای ساکنین شد بین واو جمع و یای حرف عله؛ چون واو علامت جمع و ضمیر بود در کلام باقی ماند و یا را که حرف عله بود حذف نمودیم، «تَمَنَّوا» شده است.
در آیاتی از قرآن کریم نیز این صیغه استعمال شده است، برای نمونه به یک آیه اشاره می‌کنیم که خداوند متعال می‌فرماید: «قُلْ إِن کاَنَتْ لَکُمُ الدَّارُ الاَخِرَةُ عِندَ اللَّهِ خَالِصَةً مِّن دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُاْ الْمَوْتَ إِن کُنتُمْ صَادِقِینَ».[4]
البته ضمه بر روی واو در فتمنوا به جهت برخورد دو ساکن[5] با یکدیگر است که به جهت مناسبت ضمه با واو، آن‌را ضمه داده‌اند. برخی نیز به جهت قاعده «اذا التقی الساکنان ان حُرِّک حُرّکَ بالکسر» واو را کسره داده‌‌اند؛ یعنی فَتَمَنَّوِا الموت خوانده‌‌اند.[6]
گفتنی است؛ برای تشخیص این‌که فعل«تَمَنَّوا» که در کلام به کار رفته ماضی است یا امر، باید موقعیت کلامی آن‌را مورد ارزیابی قرار دهیم؛ یعنی اگر کلام گوینده خبری بود، «تمنوا» فعل ماضی و اگر کلام گوینده انشایی بود، «تمنوا» فعل امر است.
 

[1]. «والتمنی هو قول القائل لما لم یکن. "لیته کان کذا" و "لیته لم یکن کذا" لما کان. قال الشیخ أبو علی: و قال أبو هاشم فی بعض کلامه: التمنی معنى فی القلب»، طریحى، فخر الدین، مجمع البحرین، محقق، حسینی، سید احمد، ج 1، ص 399، تهران، کتابفروشى مرتضوى، چاپ سوم، 1375 ش.
[2]. «و آنها که دیروز آرزو مى‏ کردند به جاى او باشند (هنگامى که این صحنه را دیدند) گفتند: «واى بر ما! گویى خدا روزى را بر هر کس از بندگانش بخواهد گسترش مى ‏دهد یا تنگ مى‏ گیرد». قصص، 82.
[3]. دعاس- حمیدان- قاسم، اعراب القرآن الکریم، ج 2، ص 443، دمشق، دارالمنیر و دارالفارابى، چاپ اول، 1425 ق؛ درویش محیى الدین، اعراب القرآن و بیانه، ج 7، ص 378، سوریه، دارالارشاد، چاپ چهارم، 1415 ق.
[4]. بگو: «اگر آن (چنان که مدعى هستید) سراى دیگر در نزد خدا، مخصوص شماست نه سایر مردم، پس آرزوى مرگ کنید اگر راست مى‏ گویید». بقره، 94.
[5]. واو در فتمنوا و لام در الموت که هر دو ساکن هستند.
[6]. نحاس، ابوجعفر احمد بن محمد، اعراب القرآن، ج 1، ص 69، بیروت، منشورات محمدعلى بیضون، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1421 ق.
 
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • قضا و قدر الهی را به زبانی ساده و روان توضیح دهید؟
    15804 قضا و قدر 1400/05/12
    «قضا» یعنی حکم، قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، به عنوان مثال اگر به خانه‌ی شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه‌ی شما از چند راه ممکن است. حال اگر از میان چندین ...
  • آداب و احکام قبل و بعد از مردن چیست؟
    265998 احتضار 1392/02/30
    آدابى که در این باره مطرح است، دو بخش دارد؛ بخشى مربوط به قبل از مرگ است که با عنوان «احکام محتضر» از آن یاد مى‌شود و از جمله آنها، این است که باید شخص را در هنگام مردن به پشت بخوابانند به طورى که کف پاهایش به ...
  • این که می گویند خدا فلان بنده اش را به خودش وا گذاشته است، معنایش چیست؟
    22794 تفسیر 1389/11/04
    این یک مفهوم قرآنی است. خداوند متعال در قرآن می فرماید:"نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ "؛ خدا را فراموش کردند، و خدا (نیز) آنها را فراموش کرد. این معنایش این است که چون برخی از انسان ها در دنیا خدا را ...
  • آیا حقیقت حضرت علی (ع) ازلی است؟
    16128 دانش، مقام و توانایی های معصومان 1388/02/12
    معنای ازلی بودن این است که موجودی در گذشته، سابقه عدم (نبود) نداشته باشد؛[1] یعنی همیشه وجود داشته است. منظور از حقیقت حضرت علی (ع)، اگر وجود مادی ایشان باشد روشن است که وجود مادی ایشان ازلی نیست ولی اگر منظور از حقیقت، ...
  • آیا روزه بدون خواندن نماز صحیح و قبول است؟
    114384 Laws and Jurisprudence 1390/05/26
    مطابق با آموزه‌های دینی، نماز اولین فعل عبادی در میان اعمال دینی ما است؛ یعنی پس از اصول اعتقادی (اصول دین)، در مرحله عمل (که از آن به فروع دین تعبیر می‌شود)، اولین چیزی که موضوعیت دارد، نماز است که از آن به ستون و عمود دین تعبیر شده ...
  • منظور از فراز «فاقد کل مفقود» در برخی دعاها چیست؟
    5223 حدیث 1397/06/18
    در مورد معنای جمله «وَ فاقِدَ کُلِ‏ مَفْقُود»[1] که در توقیعی از سوی امام زمان(عج) در دعای ماه رجب، وارد شده است، احتمالاتی وجود دارد: 1. واژه «فقدان» از ریشه «فقد» به معنای عدم و نیستی است،[2] و «فَقَدَهُ»؛ یعنی‌ ...
  • آیا زبان عربی بر باقی زبان‌ها برتری دارد؟
    14381 علوم قرآنی 1392/01/14
    در ابتدا باید به این نکته توجه داشت، که الزامی نیست تا وحی الهی با کامل‌ترین زبان نازل شود، همان‌گونه که شاهدیم برخی از کتاب‌های آسمانی با زبانی غیر از زبان عربی نازل شده‌اند. از سوی دیگر بررسی دقیق ساختار یک زبان و مقایسه آن با دیگر ...
  • آیا فروشنده و راهنمایی کننده روش مصرف قرص "سقط جنین" مباشر سقط محسوب می‌گردد؟ این گناه حق الناس دارد؟
    11771 سقط جنین 1393/02/22
    مباشر سقط به کسی گفته می‌شود که عمل سقط را انجام می‌دهد مانند زنی که قرص می‌خورد یا کسی که آمپول تزریق می‌کند، اما فروشنده قرص یا آموزش دهنده سقط، مباشر محسوب نمی‌شود. ولى به هر حال فروش این‌گونه محصولات و یا راهنمایى (در حدى که مصداق کمک ...
  • خلاصه‌ای از زندگی ام سلمه همسر پیامبر اسلام(ص) را بیان کنید؟
    10795 تاريخ بزرگان 1399/09/05
    نام و نسب ام سلمهام سلمه، کنیه‌ی یکی از امهات المؤمنین از همسران گرامی پیامبر اسلام(ص) است که نامش قبل از اسلام، هند، یا رمله بود.[1] پدرش سهیل[2] و یا حذیفه با کنیه‌ی ابی‌مغیره، ملقب به زاد الرکب،[3] ...
  • چه قیام‌ها و شورش‌هایی در زمان امامت امام هادی(ع) اتفاق افتاد؟
    8615 تاریخ 1393/10/18
    در دوران امامت امام هادی(ع) که با حکومت چندین خلیفه عباسی همزمان بود، برخوردهای اعتقادی، مناقشه‌های علمی، تبعیض‌های قومی، فشارهای اقتصادی و سیاسی؛ جنبش‌های مختلفی را با انگیزه‌های دینی یا غیر دینی برانگیخت که برخی از آنها مانند حرکت کولی‌ها را نمی‌توان به هیچ وجه، قیامی اسلامی دانست، ...

پربازدیدترین ها