جستجوی پیشرفته
بازدید
15623
آخرین بروزرسانی: 1393/05/09
خلاصه پرسش
واژه «منقلب» که در آخرین آیه سوره شعراء آمده، اسم مفعولی از «باب انفعال» است و می‌دانیم که «اسم مفعول» از «فعل متعدی مجهول» گرفته می‌‌شود در صورتی که «باب انفعال»، لازم بوده و فعل مجهول ندارد؟
پرسش
در قرآن آمده: «منقلب ینقلبون». منقلب اسم مفعول است از باب انفعال و اسم مفعول از فعل مجهول گرفته می‌شود در صورتی که باب انفعال مجهول ندارد؟ در این صورت تکلیف این آیه چه می‌شود؟
پاسخ اجمالی
پروردگار متعال در سوره شعراء به کسانی که در حق پیامبر اسلام(ص) به انواع مختلف، ظلم و ستم روا داشته‌اند می‌‌فرماید: «وَ سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُواْ أَىَّ مُنقَلَبٍ یَنقَلِبُونَ».[1] کلمه «منقلَب» از باب انفعال، اسم مکان، زمان یا مصدر میمی از انقلاب است.[2] معناى جمله این است؛ کسانى که ستم کرده‌‏اند به زودى خواهند فهمید که به چه بازگشت‌گاهى بر می‌‌گردند و آن بازگشت‌گاه همان آتش است و یا این است که به زودى خواهند فهمید که به چه نحو و چگونه برمی‌‌گردند.[3]
پژوهش ادبی
منقلَب از ریشه «قلب» به معنای برگرداندن، رجوع و بازگشت یک چیز از صورتی به صورت دیگر است.[4] ماده «قلب» به باب انفعال رفته ماضی آن «اِنقَلَبَ»، مضارعش «یَنقَلِبُ»، اسم فاعلش «مُنقَلِبٌ» و اسم مفعول، مصدر میمی، اسم مکان و زمانش «مُنقَلَبٌ» به فتح لام است.
در علم صرف بیان شده که باب انفعال همیشه لازم است[5] و متعدی بنفسه نیست. و هر فعلی که لازم باشد؛ چون «مفعول به» نمی‌گیرد نمی‌توان آن‌را مجهول کرد، از طرفی بیان شده است که اسم مفعول را از فعل مضارع مجهول می‌گیریم. حال که باب انفعال لازم است و مجهول نمی‌شود چگونه در قرآن کریم، «مُنقَلَبٌ» به صیغه اسم مفعول ذکر شده است؟!
 در پاسخ باید گفت این سخن که فعل لازم را نمی‌توان مجهول کرد بدان معنا نیست که فعل لازم در هیچ شرایطی قابلیت مجهول شدن را نداشته باشد، بلکه فعل لازم از جهت این‌که بدون واسطه مفعول‌به نمی‌گیرد در ابتدای امر نمی‌توان آن‌را مجهول کرد، ولی فعل‌های لازم با روش‌های مختلفی متعدی می‌شوند و سپس می‌توان آنها را مجهول کرد که یکی از راه‌های متعدی کردن فعل‌های لازم آن است که ابتدا با حرف جر، متعدی شوند، سپس آنها را مجهول کنیم. مانند «ذَهَبَ»[6] که فعل لازم است ابتدا با حرف جر آن‌را متعدی می‌کنیم و می‌گوییم «ذَهَبَ زَیدٌ بِبَکرٍ»[7] سپس آن‌را مجهول کرده و می‌گوییم «ذُهِبَ بِه» یا در مضارعش می‌گوییم «یُذهَبُ بِهّ» البته می‌توان به جای ضمیر در شش صیغه مغایب، از اسم ظاهر نیز استفاده کرد و گفت «ذُهِبَ بِبَکرٍ» یا «یُذهَبُ بِبَکرٍ».[8] بنابراین فعل‌هایی که به باب انفعال برده می‌شوند در صورت نیاز به مجهول کردن آنها همانند دیگر فعل‌های لازم با استفاده از حرف جر؛ مانند إلی، علی، باء و...، آن‌را متعدی سپس مجهول می‌کنیم. و در این‌جا نیز در اصل، «مُنقَلَبٌ اِلَیهِ» یا «مُنقَلَبٌ بِهِ» می‌باشد؛ یعنی به چه جایگاهی که به سوی آن یا به آنجا بازگشت خواهند کرد.
 

[1]. «و به زودى کسانى که ظلم کردند خواهند دانست که به کدامین بازگشتگاه بازمی‌گردند.»، شعراء، 227.
[2]. طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج 15، ص 332، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، 1417ق؛ صادقى تهرانى، محمد، الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن، ج 22، ص 129، قم، فرهنگ اسلامى، چاپ دوم، 1365ش؛ میرزا خسروانی، علی رضا، تفسیر خسروی، تحقیق، بهبودی، محمد باقر، ج 6، ص 296، تهران، اسلامیة، چاپ اول، 1390ق.
[3]. المیزان، همان.
[4]. «قَلْبُ الشی‏ء: تصریفه و صرفه عن وجه إلى وجه او تَحْویلُ الشی‏ءِ عن وجهه»، راغب اصفهانى، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص 681، بیروت، دارالعلم الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق؛ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج 1، ص 685، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.
[5]. صرف ساده، ص 83.
[6]. رفت.
[7]. زید بکر را برد.
[8]. صرف ساده، ص 31 – 32.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • قضا و قدر الهی را به زبانی ساده و روان توضیح دهید؟
    15804 قضا و قدر 1400/05/12
    «قضا» یعنی حکم، قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، به عنوان مثال اگر به خانه‌ی شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه‌ی شما از چند راه ممکن است. حال اگر از میان چندین ...
  • آداب و احکام قبل و بعد از مردن چیست؟
    265998 احتضار 1392/02/30
    آدابى که در این باره مطرح است، دو بخش دارد؛ بخشى مربوط به قبل از مرگ است که با عنوان «احکام محتضر» از آن یاد مى‌شود و از جمله آنها، این است که باید شخص را در هنگام مردن به پشت بخوابانند به طورى که کف پاهایش به ...
  • این که می گویند خدا فلان بنده اش را به خودش وا گذاشته است، معنایش چیست؟
    22794 تفسیر 1389/11/04
    این یک مفهوم قرآنی است. خداوند متعال در قرآن می فرماید:"نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ "؛ خدا را فراموش کردند، و خدا (نیز) آنها را فراموش کرد. این معنایش این است که چون برخی از انسان ها در دنیا خدا را ...
  • آیا حقیقت حضرت علی (ع) ازلی است؟
    16128 دانش، مقام و توانایی های معصومان 1388/02/12
    معنای ازلی بودن این است که موجودی در گذشته، سابقه عدم (نبود) نداشته باشد؛[1] یعنی همیشه وجود داشته است. منظور از حقیقت حضرت علی (ع)، اگر وجود مادی ایشان باشد روشن است که وجود مادی ایشان ازلی نیست ولی اگر منظور از حقیقت، ...
  • آیا روزه بدون خواندن نماز صحیح و قبول است؟
    114384 Laws and Jurisprudence 1390/05/26
    مطابق با آموزه‌های دینی، نماز اولین فعل عبادی در میان اعمال دینی ما است؛ یعنی پس از اصول اعتقادی (اصول دین)، در مرحله عمل (که از آن به فروع دین تعبیر می‌شود)، اولین چیزی که موضوعیت دارد، نماز است که از آن به ستون و عمود دین تعبیر شده ...
  • منظور از فراز «فاقد کل مفقود» در برخی دعاها چیست؟
    5223 حدیث 1397/06/18
    در مورد معنای جمله «وَ فاقِدَ کُلِ‏ مَفْقُود»[1] که در توقیعی از سوی امام زمان(عج) در دعای ماه رجب، وارد شده است، احتمالاتی وجود دارد: 1. واژه «فقدان» از ریشه «فقد» به معنای عدم و نیستی است،[2] و «فَقَدَهُ»؛ یعنی‌ ...
  • آیا زبان عربی بر باقی زبان‌ها برتری دارد؟
    14381 علوم قرآنی 1392/01/14
    در ابتدا باید به این نکته توجه داشت، که الزامی نیست تا وحی الهی با کامل‌ترین زبان نازل شود، همان‌گونه که شاهدیم برخی از کتاب‌های آسمانی با زبانی غیر از زبان عربی نازل شده‌اند. از سوی دیگر بررسی دقیق ساختار یک زبان و مقایسه آن با دیگر ...
  • آیا فروشنده و راهنمایی کننده روش مصرف قرص "سقط جنین" مباشر سقط محسوب می‌گردد؟ این گناه حق الناس دارد؟
    11771 سقط جنین 1393/02/22
    مباشر سقط به کسی گفته می‌شود که عمل سقط را انجام می‌دهد مانند زنی که قرص می‌خورد یا کسی که آمپول تزریق می‌کند، اما فروشنده قرص یا آموزش دهنده سقط، مباشر محسوب نمی‌شود. ولى به هر حال فروش این‌گونه محصولات و یا راهنمایى (در حدى که مصداق کمک ...
  • خلاصه‌ای از زندگی ام سلمه همسر پیامبر اسلام(ص) را بیان کنید؟
    10795 تاريخ بزرگان 1399/09/05
    نام و نسب ام سلمهام سلمه، کنیه‌ی یکی از امهات المؤمنین از همسران گرامی پیامبر اسلام(ص) است که نامش قبل از اسلام، هند، یا رمله بود.[1] پدرش سهیل[2] و یا حذیفه با کنیه‌ی ابی‌مغیره، ملقب به زاد الرکب،[3] ...
  • چه قیام‌ها و شورش‌هایی در زمان امامت امام هادی(ع) اتفاق افتاد؟
    8615 تاریخ 1393/10/18
    در دوران امامت امام هادی(ع) که با حکومت چندین خلیفه عباسی همزمان بود، برخوردهای اعتقادی، مناقشه‌های علمی، تبعیض‌های قومی، فشارهای اقتصادی و سیاسی؛ جنبش‌های مختلفی را با انگیزه‌های دینی یا غیر دینی برانگیخت که برخی از آنها مانند حرکت کولی‌ها را نمی‌توان به هیچ وجه، قیامی اسلامی دانست، ...

پربازدیدترین ها