جستجوی پیشرفته
بازدید
8374
آخرین بروزرسانی: 1397/04/16
خلاصه پرسش
آیا کتاب «سر العالمین و کشف ما فی الدارین» تألیف ابوحامد غزالی است؟
پرسش
بعضی از اهل‌سنت به‌ جهت انکار اعترافاتی که غزالی در کتاب‌هایی مثل «سرّ العالمین» داشته است، می‌گویند اصلاً این کتاب‌ها مال غزالی نیستند. لطفاً مدارک و دلایلی را برای اثبات این مطلب که کتاب «سرّ العالمین» اثر غزالی است، ارائه دهید.
پاسخ اجمالی
منسوب بودن کتابی به یک مؤلف - مانند بسیاری از مسائل دیگر – در صورتی که قطعی و متواتر نباشد، نیازمند بررسی‌های تخصصی می‌باشد که در ارتباط با کتاب‌هایی که در سال‌ها و قرن‌های دور نگاشته شده، یا باید از روی نسخه‌ها و خط مؤلف آن‌را شناخت و یا برای اثبات این انتساب به منابع شخصیت‌شناسی و کتاب‌شناسی، هم‌چنین گزارش‌های سیره‌نویسان مراجعه کرد. با این مقدمه باید گفت؛ برخی از کتاب‌شناسان و شخصیت‌شناسان معتبر اهل‌سنت بر انتساب کتاب «سرّ العالمین و کشف ما فی الدارین» به ابوحامد غزالی صحه گذاشته‌اند:
1. ذهبی (متوفاى 748 ق): «ذَکَرَ أَبُو حامِدٍ فی کِتابِهِ "سِرّ العالمین و کشف ما فی الدَّارین" فَقالَ فی حَدیث: "مَنْ کُنْتُ مَوْلاَهُ، فعلیٌّ مَوْلاَهُ" أَنَّ عُمَر قالَ لعلی: بخٍ بخٍ، أَصْبَحتَ مَوْلَى کل مؤمنٍ و مؤمنة»؛[1] ابو حامد در کتاب «سرّ العالمین و کشف ما فی الدارین» خود در حاشیه حدیث «من کنت مولاه فعلی مولاه» گزارش کرده که بعد از این سخن پیامبر(ص)، عمر به علی گفت: «خوشا به حالت که سرور همه مردان و زنان باایمان شدی». در این عبارت تصریح به انتساب کتاب به غزالی شده است.
ذهبی در کتاب دیگر خود نیز سخنی از غزالی درباره حسن صبّاح را از همین کتاب نقل کرده است.[2]
2 . پیش از ذهبی، سبط بن جوزی (متوفای 654ق‏)‏، نیز روایت بالا را از کتاب «سرّ العالمین» غزالی نقل کرده است.[3]
3. ابن حجر عسقلانی (متوفای 852ق): این اندیشمند اهل‌سنت نیز مطلبی درباره حسن صبّاح از کتاب «سرّ العالمین» نقل کرده و در ضمن آن، این کتاب را به غزّالی نسبت داده است:
«قال أبو حامد الغزالی فی کتاب سر العالمین: شاهدت قصة الحسن بن الصباح لما تزهد تحت حصن ألموت فکان أهل الحصن یتمنون صعوده إلیهم و یمتنع»؛[4] ابو حامد غزالی در کتاب سر العالمین می‌گوید: من شاهد ماجرای حسن صبّاح بودم؛ آن زمانی که در زیر قلعه الموت از مردم کناره گرفته بود. اهالی این قلعه آرزو داشتند که او نزد آنان برود ولی حسن امتناع می‌کرد.
از اندیشمندان شیعی نیز فیض کاشانی (متوفای 1091 ق)، که کتاب المحجة البیضاء خود را با الگوگیری از یکی از کتاب‌های غزالی و در راستای ویرایش آن تألیف نموده، در مقدمه این کتاب، انتساب کتاب «سر العالمین» به غزالی را مسلم دانسته و گزارش کرده که این کتاب بعد از گرویدن غزالی به تشیع تألیف شده است. [5]
با وجود این قرائن و شواهد،‌ برخی نیز معتقدند که کتاب «سر العالمین» که امروزه در دسترس ما است، در انتسابش به غزالی تردیدهایی وجود دارد و برای زمینه بروز این تردیدها، شواهدی را نیز بیان کرده‌اند که آن شواهد نیز مورد نقد و گفت‌وگوی طرف مقابل قرار گرفته است که با جستوجو در پایگاه‌های مختلف می‌توانید به بخشی از این گفت‌وگوها دست یابید.

[1]. ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج 14، ص 269، قاهره، دار الحدیث، 1427ق.
[2]. ر.ک: ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج 34، ص 31، بیروت، دار الکتاب العربى‏، چاپ دوم، 1409ق.
[3]. ابن جوزی، ابوالمظفر یوسف‏، تذکرة الخواص من الأمة فى ذکر خصائص الأئمة، ص 64، قم، منشورات الشریف الرضى‏، چاپ اوّل‏، 1418ق.
[4]. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج 2، ص 215، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، 1390ق.
[5]. ملا محسن فیض کاشانی،‌المحجة البیضاء فی تهذیب الأحیاء، ج 1، ص 1، قم، انتشارات جامعه مدرسین، 1417 ق.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها