جستجوی پیشرفته
بازدید
22164
آخرین بروزرسانی: 1397/05/09
 
کد سایت fa74069 کد بایگانی 90562 نمایه معنای جواد و کریم به عنوان صفات الهی
طبقه بندی موضوعی صفات الهی
اصطلاحات جود ، سخاوت
گروه بندی اصطلاحات اصطلاحات اخلاقی
خلاصه پرسش
«جواد» و «کریم» هردو از ویژگی‌های خداوند اعلام شده است. چه تفاوتی میان این دو صفت وجود دارد؟
پرسش
از صفات خداوند جواد و کریم است؛ معنای این صفات چیست؟ آیا صفت جواد بودن برتر از کریم بودن است؟
پاسخ اجمالی
با مروری در کتب لغوی می‌توان به این برداشت رسید که دو صفت و ویژگی «جواد بودن» و «کریم بودن» تا حد زیادی با هم مترادف بوده و به عبارتی می‌توان از هر کدامشان در جای دیگری استفاده کرد. با این وجود در برخی منابع، تفاوت‌هایی نیز میان آنها ذکر شده است. با ذکر این مقدمه به واژه‌شنایی مختصر این دو صفت می‌پردازیم:
1. «جواد»، از ریشه «جود»، در لغت به معنای سَخیّ[1] و بسیار بخشنده[2] است. «جواد» در اصطلاح کلام اسلامی به کسى گفته می‌شود که آنچه سزاوار حال دیگری است را در اختیار او قرار داده و از وى انتظار جبران نیز نداشته باشد.[3] به عبارت دیگر، «جواد» کسى است که چیز مناسب را بدون چشمداشت در جای مناسب خود، جود و بخشش کند.[4] خداوند، جواد است؛ یعنى هر آنچه سزاوار به حال ممکنات بوده و ممکنات قابلیت آن‌را داشتند به آنها ارزانى داشته بدون این‌که سوداگر باشد و دادوستد داشته باشد (یعنی بدون این‌که بدین وسیله بر ذات خویش افزوده و خود را کامل‌تر نماید).[5]  
حضرت موسى بن جعفر(ع) بر گرد کعبه طواف می‌کرد که مردى از آن‌حضرت پرسید: «جواد» کیست؟! امام پاسخ داد: «سخن تو دو روى دارد؛ اگر از انسان بخشنده می‌پرسى، «جواد» شخصى است که آنچه پروردگارش بر او واجب کرده را بپردازد، و اگر پرسشت درباره آفریننده(خدا) است؛ او چه ببخشد و چه از بخشش خودداری کند، در هر حال «جواد» است، زیرا (تو از خود چیزی نداشتی) و اگر هدیه کند،‌ چیزی را هدیه کرده که از تو نبوده و اگر هدیه‌ای هم ندهد، تو سزاوار آن نبودی».[6]
این روایت؛ جواد بودن خداوند را به صورت مطلق بیان می‌کند؛ یعنی او در هر دو حالت بخشیدن و خودداری از بخشش به مقتضای حکمتش جواد خواهد بود، زیرا در هر دو صورت «سزاوار بودن به حال غیر» نهفته است.[7]
2. «کریم»، بر وزن فعیل، به معناى فاعل و از ریشه «کَرَمَ» است و «اکرم»، صفت برترین از همین ریشه است. «کَرَم»، بر شرافت ذاتى یک چیز یا شرافت در خُلقى از اخلاق، دلالت می‌کند و کَرَم، در اخلاق به گذشت از گناه گناه‌کار گفته می‌شود. کریم، به معنای بسیار گذشت کننده است و خداى متعال، کریمى است که از گناهان بندگان مؤمنش می‌گذرد.[8]
در اسامى خداى متعال، کریم، به معناى بخشنده‏ عطاکننده‌اى است که عطاى او تمام نمی‌شود و او است کریمِ مطلق که داراى همه انواع خیر و شرف و ارزش‌ها است.[9] به نظر می‌رسد که کَرَم، وقتى به ذات نسبت داده مى‏شود، به معناى شرف است و هنگامى که به فعل نسبت داده می‌شود، به معناى گذشت و بخشش است.[10]
3. البته در برخی منابع؛ درباره فرق میان «جواد» و «کریم» چنین آمده است که؛ «کریم» کسى است که در صورت درخواست می‌بخشد، ولى «جواد» کسى است که بدون درخواست، عطا می‌نماید. عکس این نیز گفته شده است.[11]
به هر حال نمی‌توان به صورت قطع اعلام کرد که کدام یک از این دو ویژگی بر دیگری برتری دارد.

[1]. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج 3، ص 135، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق؛ فیروز آبادى، محمد بن یعقوب‏، القاموس المحیط، ج 1، ص 395، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول‏، 1415ق. 
[2]. عسکرى، حسن بن عبدالله‏، الفروق فی اللغة، ص 167، بیروت، دار الافاق الجدیدة، چاپ اول‏، 1400ق؛ ابن فارس، احمد بن فارس‏، معجم مقاییس اللغه‏، ج 1، ص 493، قم، مکتب الاعلام الاسلامی‏، چاپ اول‏، 1404ق.
[3]. علامه حلى‏، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ص 299، قم، مؤسسة النشر الإسلامی‏، چاپ چهارم‏، 1413ق؛ محمدى‏، علی، شرح کشف المراد، ص 191، قم، دار الفکر، چاپ چهارم‏، 1378ش.
[4]. شرح کشف المراد، ص 191 - 192.
[5]. همان، ص 192.
[6]. صدوق، محمد بن علی، معانی الاخبار، ص 256 – 257، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1403ق.
[7]. ابو جعفر خراسانى‏، هدایة الأمة إلى معارف الأئمة، ص 850، قم، مؤسسة البعثة، چاپ اول‏، 1416ق.
[9]. ابن اثیر جزرى، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، ج 4، ص 166، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏، چاپ چهارم‏، 1367ش.
[10]. محمدى ری‌شهرى، محمد؛ برنجکار، رضا، دانش‏نامه عقاید اسلامى، ج ‏7، ص 10، قم، مؤسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر، چاپ دوم، 1386ش؛ ر. ک: ابو الحسن اشعرى‏، مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین، ص 178 – 179، آلمان، فرانس شتاینر، چاپ سوم‏، 1400ق.
[11]. ابن فهد حلى، احمد بن محمد، عدة الداعی و نجاح الساعی، ص 334، دار الکتب الإسلامی‏، چاپ اول‏، 1407ق.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755356 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734872 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648165 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645408 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640625 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579356 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576971 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559732 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559543 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548755 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...