گروهی از مردم چشم زخم و شور چشمی را جزو امور خرافی دسته بندی می کنند و هیچ گونه اعتقاد و باوری به آن ندارند. با این همه به نظر می رسد که قرآن بر خلاف این باور نه تنها آن را جزو امور خرافی دسته بندی نمی کند بلکه به نمونه هایی از آن نیز اشاره می کند و گزارش های تاریخی قرآنی از گذشتگان و پیشینیان نیز آن را تایید می کند.

بررسی های علمی اثبات کرده است که آدمی دارای نیروی شگفتی است که می تواند آثار مثبت و یا منفی به جای گذارد.

دانشمندان امروز بر این باورند که در برخی از افراد، روح و توان منحصر به فردی است که می تواند اشیا را نه تنها جا به جا کند بلکه مانند اشعه لیزر آن را منفجر و متلاشی نماید. این انرژی گاه از راه چشم، ساطع می شود.

قدرت تخریبی چشم بستگی به نیروی باطنی هر شخص، مختلف است. انسان ها به طور طبیعی از چنین توان و انرژی برخوردار می باشند. البته در برخی از اشخاص به سبب علل طبیعی و یا آموزش های خاص و تحولات درونی و بیرونی تقویت می شود و ناخودآگاه آثار خود را به جا می گذارد ولی این گونه نیست که این نیرو اختصاص به برخی داشته باشد و دیگران از آن محروم باشند بلکه همگان دارای نیرو و توانی از این دست هستند.

مفسران بر این باورند که این نیرو در برخی از چشم ها تقویت شده و شخص از راه امواج ویژه ای می تواند در دیگری تأثیر بگذارد. بسیاری می گویند که افرادی را دیده اند و یا می شناسند که می توانند از راه چشم، حیوانی را بکشند و یا اشیایی را جابه جا کرده و یا وسیله ای را تخریب کنند. به نظر آنان نه تنها نباید در انکار این امور لجاجت کرد بلکه باید امکان وجودی و وقوعی آن را از نظر عقل و علم دور نداشت و آن را پذیرفت.[1]

از حضرت امیرمؤمنان علی (ع) نقل شده که فرمودند: العین حق و الرقی حق؛ چشم زخم حق است و توسل به دعا و خداوند برای دفع آن نیز حق است.[2] مفسران تفسیر نمونه بر این اعتقادند که دعا و توسل به خدا می تواند نیروی مرموز چشم ها را بی اثر سازد و از آثار مخرب آن جلوگیری کرده و یا بکاهد.[3] از رسول گرامی نقل شده که فرمود: چشم زخم واقعیت دارد و مرد را در قبر و شتر را در دیگ قرار می دهد.[4] و نیز آن حضرت روزی از گورستان بقیع می گذشت به همراهان خویش فرمود: به خدا سوگند! بیش تر اهل این گورستان به سبب چشم زخم در این جا آرمیده اند.[5]

خداوند در باره چشم زخم زدن به پیامبر اکرم (ص)می فرماید: " نزدیک است کافران هنگامى که آیات قرآن را مى‏شنوند با چشم‏زخم خود تو را از بین ببرند، و مى‏گویند: «او دیوانه است!»".[6]

علامه طباطبایی (ره) می فرماید: همه مفسران، این آیه را به چشم زخم زدن معنا کرده اند که خود نوعی از تأثیرات نفسانی است و دلیل عقلی بر نفی آن نداریم؛ بلکه حوادثی دیده شده که با چشم زدن منطبق است و روایاتی هم براساس آن وارد شده است.

همچنین در باره جلوگیری از چشم زخم می فرماید:" حضرت یعقوب (ع) به فرزندان خویش فرمان داد که هنگام ورود به شهر مصر از دروازه های مختلف آن وارد شوند و همگان از یک در و همزمان وارد نشوند. «سپس می افزاید که من نمی توانم با این دستور شما را از رخدادی که بر شما حتم شده و قضای الهی به آن تعلق گرفته است برهانم و دورسازم. "[7]

مفسران بر این باورند که علت این حکم یعقوب آن بود که ورود دسته جمعی برادران که همگی در جمال و کمال بی مانند و همانند حضرت یوسف (ع) بودند و قامت های رشید و جمال و زیبایی داشتند، می توانست توجه برخی را به ایشان جلب کند و موجبات چشم زخم شود. [8]

امام صادق (ع) می فرماید: اگر قبور را بشکافید، خواهید دید که بیش تر مردگان بر اثر چشم زخم از دنیا رفته اند، زیرا چشم زخم حق است.[9]

به هر حال از نظر عقلی و علمی و تجربی ثابت شده که آدمی دارای نیروهای شگفت نفسانی و روحی است که می تواند به شکل های مختلف خیر و یا شر عمل کند و آثار مثبت و منفی بر جا گذارد.

راه درمان و پیش گیری

قبول تأثیر چشم زخم به معنای پناه بردن به کارهای خرافی و اعمال عوامانه نیست. اسلام برای پیش گیری از تأثیر سوء چشم زخم، استعاذه و یاد خدا را مطرح کرده، همچنین صدقه دادن نیز توصیه شده است. امام صادق (ع) می فرماید: هرگاه بخواهید با هیئتی آراسته و چشم گیر از خانه بیرون روید، معوذتین (سوره های فلق و ناس) بخوانید تا چشمی در شما اثر نکند.[10] و در روایت دیگری از حضرت می فرماید: هر گاه از چشم زخم ترسیدی بگو: ما شاءالله لاقوه الا بالله العلی العظیم. [11]

امام جعفر صادق (ع) می فرمایند اگر کسی از چشم زخم کسی می ترسد سه مرتبه بگوید: ماشاءالله لاحول و لاقوه الا بالله العلی العظیم و سوره فلق و ناس را بخواند، تا چشم بد در او اثر نکند. هم چنین گفته شده که آیه و ان یکاد را بنویسید و با خود همراه داشته باشید.

در حدیثی دیگر آمده است که رسول اکرم (ص) برای امام حسن (ع) و امام حسین (ع) به منظور پیش گیری از چشم زخم دعایی خواندند که مضمونش چنین بود: "اعیذکما بکلمات الله التامه و اسماءالله الحسنی کلها عامه من شر السامه و الهامه و من شر کل عین لامه و من شر حاسد اذا حسد"یعنی:" شما را به تمام کلمات و اسمای حسنای خداوند از شر مرگ و حیوانات موذی و هر چشم بد و حسود آن گاه که حسد ورزد، می سپارم". سپس پیامبر (ص) فرمود: این چنین حضرت ابراهیم برای دو فرزندش اسحاق و اسماعیل تعویذ کرد.[12] [13]

اما اینکه گفته اید در شما حالتی است وقتی از کسی تعریف می کنید سریعا چشم می خورد و آزار می بیند. از کجا یقین دارید که این آسیب ها به خاطر چشم شما بوده است ؟ شاید علت و دلیل دیگری داشته باشد ولی هم زمان با نگاه شما این اتفاق افتاده باشد و شما بیش از حد به این مسأله حساس شده اید. در هر صورت از آنجایی که این اتفاقات به اختیار شما نیست از نظر اسلام هیچ گناه و مسؤلیتی در قبال آنها متوجه شما نیست.

با جستجویی در متون روایی به احادیثی برخورد کردیم که بیان می کند چگونه می توان از این حالات خلاصی پیدا کرد و برای عدم آسیب دیگران کاری نمود.

به نمونه ای از این گونه احادیث توجه کنید:

در هنگامی که خصوصیت و ویژگی برادر مومنت ترا به اعجاب وا داشت، تکبیر (الله اکبر) بگو و ذکر خدای را بجا آور[14]، الحمدلله و قل هو الله احد و معوذتین و آیه الکرسی را بخوان. در این مواقع از عباراتی همانند «ماشاء الله» و «تبارک الله» یا «اللَّهُ اللَّهُ ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ» استفاد کنید.[15]