جستجوی پیشرفته
بازدید
7320
آخرین بروزرسانی: 1400/06/13
خلاصه پرسش
برخی با استناد به اصل «تیغ اوکام»، در صدد نفی پروردگارند. چه پاسخی به آنها می‌توان داد؟!
پرسش
لطفاً جواب قانع کننده علمی در مورد برهان تیغ اوکام در رد وجود خدا بدهید.
پاسخ اجمالی

اصل «تیغ اوکام»، اصلی منسوب به «ویلیام اوکام»، منطق‌دان و فیلسوف انگلیسی است. اوکام در قرن 14 میلادی، اصلی را مطرح کرد که به نام «تیغ اوکام»، «اُستُره‌ی اوکام»، «اصل امساک» یا «اصل اختصار تبیین» شناخته می‌شود. طبق این اصل، هرگاه درباره‌ی علت بروز پدیده‌ای، دو توضیح مختلف ارائه شود، در توضیحی که پیچیده‌تر باشد احتمال بروز اشتباه نیز بیشتر خواهد بود. بنابراین و در شرایط مساوی بودن سایر موارد، احتمال صحیح‌بودن توضیح ساده‌تر بیشتر است.[1]

البته، برخی بر این باورند این اصل، اختراع اوکام نبوده، بلکه توماس آکویناس و حتی ارسطو به شکلی از آن اشاره کرده‌اند اما این نام برای اولین بار در قرن 19 به اوکام نسبت داده شد.[2]

اما این‌که برخی آتئیست‌ها به وسیله سوء استفاده از منطق اوکام سعی می‌کنند که آفرینش جهان را از هیچ(به خودی خود) بدانند؛ از نظر منطقی مردود و غیر قابل پذیرش است؛ چرا که اولاً: قانون تیغ اوکام در علم، تنها به عنوان یک ابزار اکتشافی برای تکمیل و توسعه مدل‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد، نه یک داور بین مدل‌های موجود!.... به بیان دیگر، این اصل، حقانیت و واقعیت‌داشتن نظریه ساده‌تر را اثبات نمی‌کند، بلکه می‌گوید یک ابزار برای توسعه علوم است؛ و تنها درصد احتمال صحیح بودن توضیح ساده بیشتر از توضیح دشوار است، نه آنکه لزوماً تنها این توضیح ساده است که صحیح خواهد بود!

در همین راستا،‌ مثال‌های نقض زیادی در تاریخ علم وجود دارد که توضیح ساده، نادرست بوده و در مقابل، توضیح دشوار، ‌منطبق با حقیقت می‌باشد؛ به عنوان نمونه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. دانشمندان مشاهده می‌کردند هر موج مادی در یک بستر مادی منتشر می‌شود، پس نظریه «اتر» را برای انتشار نور مطرح کرده‌اند که اجماع علمی در آن زمان روی این نظریه بود. وجود اتر از یک‌سو بسیار ساده بود؛ زیرا با مشاهدات هم‌خوانی داشت، از سوی دیگر بسیار پیچیده‌تر از عدم وجود اتر بود، اما دانشمندان این‌جا تیغ اوکام را به کار نگرفتند تا این‌که بعدها اثبات شد انتشار نور نیاز به بستر مادی ندارد.
  2. نظریه ذره‌ای نور نیوتن ساده‌تر از نظریه موجی هویگنس بود که بعدها آزمایشات یانگ نظریه هویگنس را تقویت کرد و امروزه از اصل پیچیده‌تری؛ مانند دوگانه انگاری موج ذره سخن به میان است!
  3. نظریه اتمی؛ این‌که مواد از بلاک‌های به نام «اتم» درست شده‌اند، بسیار ساده‌تر از مدل اتمی جان دالتون بود که پیش انگاشت‌‌های بیشتری داشت و حتی بسیاری از پوزیتیویست‌‌های منطقی و همچنین دانشمندانی؛ مانند ارنست ماخ تا سال 1905 که انیشتین تز حرکت براونی را بدهد، حاضر به پذیرش جزء‌دار بودن اتم‌ها نبودند! لذا وفادار ماندن به تیغ اوکام می‌تواند علاقه شما به تئوری‌های نادرست را بیشتر کند.[3]

ثانیاً: این اصل(تیغ اوکام) اگر در مباحث علمی کاربرد داشته باشد، دلیل نمی‌شود که بتوان از آن در مسائل فلسفی و کلامی بهره برد؛ زیرا هر دانشی می‌تواند از ابزار خاص و مناسب خود بهره گیرد؛ مثلاً معادلات ریاضی را نمی‌توان با گزارشات تاریخی حل کرد، یا حقایق تاریخی را نمی‌توان با قواعد ریاضی به اثبات رساند. در همین راستا «تیغ اوکام»، ممکن است به عنوان روش و ابزاری برای علوم طراحی شود؛ زیرا در علوم، تحصیل یقین(به معنای خاص فلسفی و منطقی) لزوم ندارد؛ بلکه احتمال قوی و یا حتی احتمال ضعیف را نیز می‌توان مبنای کار قرار داد و بر اساس آزمون و خطا جلو رفت و به نتیجه رسید، بر این اساس در این علوم نه مقدمات لزوماً باید بدیهی قطعی باشند و نه نتایج؛ بلکه گفته می‌شود ما فعلاً با این مقدمات به این نتیجه رسیدیم، اما آیا برای همیشه این‌گونه است یا نه؟ علوم تجربی می‌گوید: ما به دنبال دائمی و غیر قابل نقض بودن نیستیم، بلکه همین مقدار که از این مقدمات چنین نتیجه‌ای به دست آوردیم کافی است؛ و امکان نقض این قانون در آینده خدشه‌ای در اعتماد ما ندارد. اما از آن‌جا که علوم عقلی به دنبال قطع و یقین به معنای خاص هستند، مقدمات آن نیز باید یقینی باشد و مقصود از یقین به معنای خاص این است علاوه بر یقین به ثبوت این محمول برای موضوع، باید یقین داشته باشد که این ثبوت دائمی است و هرگز از بین نمی‌رود.[4]

ثالثاً: نتیجه‌گیری از این قاعده در رد توحید و این‌که آفرینش جهان به خودی خود پدید آمده است صحیح نیست؛ زیرا خداباوران هم می‌توانند از همین قاعده علیه آتئیست‌ها استفاده کرده و ادعا کنند که بر اساس «اصل تیغ اوکام»، اعتقاد به وجود آفریدگار، ساده‌تر از اعتقاد به آفرینش جهان از هیچ و پوچ است.


[1]. ر. ک: https://fa.wikipedia.org/wiki.

[2]. ر. ک: http://physics.about.com/od/physics101thebasics/a/hypothesis.htm . http://www.020.ir/.

[3]. ر. ک:  theism.blog.ir.

[4]. ر. ک: 32270 و 97104.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها