جستجوی پیشرفته
بازدید
7540
آخرین بروزرسانی: 1397/03/29
خلاصه پرسش
بر اساس روایات، آیا برای شناخت حقیقت، تنها باید دید، یعنی شنیده‌ها هیچ اعتباری ندارند؟
پرسش
حدیثی از امام علی(ع) شنیدم که مضمون آن این بود: «انسان را همین عیب کافی است که وقتی بگویند حرفی را که می‌زنی بر اساس چه مدرکی است، بگوید شنیدم، می‌گویم»؛ سؤال من این است که بر چه اساسی باید بر حرف دیگران اعتماد کرد که مثال این دسته از افراد نباشیم؟ چون بیشتر سخنان بر اساس شنیده‌ها است، نه این‌که هر چیزی که می‌گوییم را دیده باشیم.
پاسخ اجمالی
ابتدا باید گفت؛ آنچه انسان با چشمان خود ببیند - و احتمال خطای در دید ندهد - با قطعیت قابل پذیرش است. از این‌رو است که امام حسن(ع) در جواب سؤال مرد شامی می‌فرماید: «بین حق و باطل چهار انگشت فاصله است. هر چه با چشم دیدى حق است، در حالی‌که با گوش، مطالب باطل زیادى شنیده‌اى‏».[1]
روایاتی از این دست فراوان است، اما باید دانست که روایاتی که در نکوهش اعتماد بر شنیده‌ها است، معنایش آن نیست که هر شنیده‌ای ناحق است؛ بلکه معنایش آن است که آنچه با چشمانت دیده‌ای را می‌توانی به یقین باور داشته باشی، اما «هر چیزی» که به گوشت خورده قابل باور نیست؛ بلکه باید آن‌را با شواهد و قرائن و دلایل منطقی سنجید و سپس به علم رسید.
بر این اساس، نمی‌توان در فرایند دریافت حقیقت، از عنصر شنیدن به طور کامل صرف نظر کرد، بلکه بسیاری از حقیقت‌ها تنها با شنیدن به دست می‌آید. در همین راستا است که خدا در آیات یسیاری بر نقش کلیدی شنوایی و شنیدن در ادراک حقیقت تأکید کرده و به عنوان نمونه در آیه 10 سوره ملک و به زبان حال دوزخیان در روز قیامت می‌فرماید: اگر می‌شنیدیم و یا از عقل خود بهره می‌جستیم از دوزخیان نبودیم!
همچنین پروردگار بارها در قرآن افرادی را توبیخ می‌فرماید که از توانایی خدادادی شنوایی خود بهره کافی نبرده و چنین بیان می‌کند که همانگونه که بر چشمها و دلهای آنان مهر زده شده، گوشهای آنان نیز مهر و موم شده است.
بر این اساس، مفهوم روایت نقل شده از امام مجتبی(ع) نیز آن است که اگرچه بیشتر شنیده‌ها نادرست‌اند، اما به هرحال برخی شنیده‌ها منطبق با حقیقت‌اند؛ به همین دلیل یک مسلمان در شناخت حقانیت شنیده‌ها می‌تواند از راه‌های مختلفی بهره گیرد:
 
1. مطابقت با قرآن
یکی از ویژگی‌های سخن حق، تطابق و سازگاری آن با قرآن است؛ لذا هر جایی دیده شود که سخنی مخالف آموزه‌های قرآنی است، آن شنیده باطل می‌باشد.[2]
2. مراجعه به سنت و سخنان پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع)
قرآن در معرفی پیامبر خدا(ص) به عنوان الگو در سنجش حق می‌فرماید: «...آنچه را رسول خدا براى شما آورده بگیرید [و اجرا کنید]، و از آنچه نهى کرده خوددارى نمایید و از [مخالفت] خدا بپرهیزید که خداوند کیفرش شدید است».[3]
پیامبر(ص) در حدیث ثقلین، ائمه اطهار(ع) را برای عدم گمراهی بشر معرفی فرمود.[4]
امام علی(ع) درباره خود می‌فرماید: «من جداکننده حق و باطل هستم».[5]
شنیده‌ای که منطبق با آموزه‌های پیشوایان دینی می‌باشد، قابل قبول خواهد بود.
3. تطابق با فطرت
یکی دیگر از ویژگی‌های سخن حق آن است که مطابق با فطرت و طبیعت سالم بشر است.[6]
4. تطابق با عقل
از دیگر شاخصه‌هایی که برای شناخت حق مطرح می‌باشد، عقلانیت است؛ لذا در روایات وارد شده است که: «زبان وسیله سنجش است و نادانى موجب سبکى و بی‌ارزشى آن می‌شود و عقل آن‌را سنگین می‌کند».[7]

[1]. صدوق، محمد بن على‏، الخصال‏، ج 2، ص 441، قم، مؤسسه نشر اسلامی‏، چاپ اول، 1362ش‏.
[3]. حشر، 7.
[5]. هلالى، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالی‏، ج 2، ص 712 – 713، قم، الهادى‏، چاپ اول، 1405ق؛  کوفى، فرات بن ابراهیم‏، تفسیر فرات الکوفی، ص 67، تهران، مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی‏، چاپ اول‏، 1410ق.
[7]. ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏، تحف العقول‏، ص 207، قم، مؤسسه نشر اسلامی‏، چاپ دوم، 1404ق.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755424 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734951 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648314 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645459 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640660 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579425 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576981 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559740 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559560 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548885 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...