جستجوی پیشرفته
بازدید
2108
آخرین بروزرسانی: 1400/06/06
خلاصه پرسش
آیا از آیه‌ی «ما کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتابُ وَ لَا الْإِیمانُ»، می‌توان نتیجه گرفت که پیامبر اسلام(ص) قبل از بعثت، فردی باایمان نبود و نسبت به کتاب‌های آسمانی دیگر پیامبران آشنایی نداشت؟!
پرسش
در آیه ی 52 سوره‌ی شوری، خداوند خطاب به پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: قبل از این نمی‌‏دانستى کتاب چیست و ایمان کدام است! منظور این آیه چیست؟
پاسخ اجمالی

چنانچه در پرسش آمده، خدای متعال در یکی از خطاب‌هایش به پیامبر اسلام(ص) می‌فرماید:

«وَکَذلِکَ أَوْحَیْنا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما کُنْتَ تَدْری مَا الْکِتابُ وَلاَ الْإیمانُ ...»؛[1] و این‌گونه روحی از امر خود را بر تو وحی کردیم، تو در گذشته نمی‌‏دانستى کتاب چیست و ایمان کدام است.

با توجه به این‌که اهل عرفان و معرفت اتفاق نظر دارند که پیامبران حتی قبل از مبعوث‌شدن در زمره‌ی مؤمنان بوده و اهل گناهان کبیره و صغیره نبودند؛ لذا این بخش از آیه را نمی‌توان این‌گونه معنا کرد که پیامبر اسلام(ص) پیش از نزول قرآن نسبت به دیگر کتاب‌‌های آسمانی و اصل ایمان آگاهی نداشت؛ و قبل از نزول وحی بر هیچ دین و آیینی نبود، بلکه معنای این بخش از آیه باتوجه به آنچه که مفسران گفته‌اند، می‌تواند یکی از احتمالات زیر باشد:

  1. «ما کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتابُ» یعنی قرآن، «وَ لَا الْإِیمانُ» یعنی نماز؛[2] لذا معنای این جمله این است که ای رسول ما! تو قبل از رسیدن به مقام پیامبری، قرآن و نماز را نمی‌شناختی. البته نماز تشریع شده در اسلام.
  2. بعضى گفته‏‌اند منظور از این جمله آن است که تو پیش از آمدن وحى، اهل ایمان را نمی‌شناختى و نمی‌دانستى چه کسى به قرآن و رسالت تو ایمان خواهد آورد، و چه کسى ایمان نخواهد آورد، و این مورد از باب حذف مضاف است.[3]
  3. منظور قبل از بلوغ و دوران کودکی است؛[4] یعنی زمانی که کودک بودی و هنوز به سن بلوغ نرسیده بودی از کتاب و ایمان آگاهی نداشتی.
  4. ایمان عبارت است از: اقرار به تمام تکالیف الهی، و پیامبر(ص) قبل از نبوت آگاه به تمام تکالیف الهی (که بعدها در اسلام تشریع شد) نبود، بلکه نسبت به خدای یکتا آگاهی داشت و موحد بود.[5]
  5. صفات خدا دو گونه است: بعضی از آنها قابل شناخت با عقل و دلایل عقلی است؛ اما برخی قابل شناخت نیست، مگر از راه شنیدن و دلایل شنیداری، و این نوع شناخت قبل از نبوت برای رسول خدا به دست نیامده بود.[6]
  6. برخی هم گفته‌اند: «ما کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتابُ وَ لَا الْإِیمانُ»، جمله‌ی مستقل است و دلالت ندارد که قبل از ارسال فرشته‌ی وحی نمی‌دانستى. «ما کنت» فعل ماضى است، و ممکن است مراد در همان موقع که نور مقدس تو را آفریدم خالى از هرگونه کمال بودى؛ چون ممکن از خود هیچ ندارد؛ هرچه دارد به افاضه‌ی حق است، ولى از آن‌جا که پیامبر(ص) قابلیت افاضه‌ی جمیع کمالات را داشت، و خداوند در همان عالم نورانیت جمیع کمالات را به وجود مقدس او افاضه فرمود؛ لذا قبل از افاضه‌ی او هیچ نداشت.[7]

7.«ما کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتابُ وَ لَا الْإِیمانُ»، در مقام بیان این معنا است که آنچه رسول خدا(ص) دارد، و مردم را هم به سویش می‌‏خواند، همه از جانب خداى متعال است، نه از ناحیه‌ی خودش، و آنچه که خداوند به او داده به وسیله وحى و بعد از نبوت بود. بنابر این، مراد از این‌که مى‏فرماید: «تو نمی‌دانستی کتاب چیست»، این است که معارف جزئى عقاید و شرایع عملی‌اش را که در کتاب آمده قبلا از آن اطلاع نداشتی. و این معنا درست است؛ به دلیل آن‌که خداى متعال بعد از نبوت و وحى، علم به این جزئیات را به آن‌حضرت داد. و منظور از این‌که فرمود: «و تو نمی‌‏دانستى ایمان چیست»، این است که تو واجد ایمان و التزام تفصیلى به یکایک معارف حقه و اعمال صالح نبودى. اگر کسی بپرسد؛ چرا ایمان را به اعمال صالح تفسیر کردى؟ می‌‏گوییم در قرآن کریم این استعمال آمده، و فرمود: «وَما کانَ اللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمانَکُمْ»؛[8] خدا چنان نبوده که عمل شما را ضایع کند.

پس معناى آیه چنین می‌‏شود: تو قبل از وحى، علمى به کتاب و معارف و شرایعى که در آن است نداشتى، و متصف به این ایمانی که بعد از وحى دارا شدى نبودى، و ایمان و التزام به یکایک عقاید و اعمال دینى نداشتى.

بنابر این، آیه‌ی مورد بحث منافات ندارد با این‌که آن‌حضرت قبل از بعثت هم ایمان به خدا و دیگر پیامبران و کتاب‌های آنان داشته باشد و اعمالش همه صالح باشد؛ چون آنچه در این آیه نفى شده، علم به تفاصیل و جزئیات معارفى است که در کتاب قرآن آمده، و نیز التزام اعتقادى و عملى به آن معارف. و روشن است که نفى علم و التزام تفصیلى، ملازم با نفى التزام اجمالى ایمان به خدا و خضوع در برابر حق نیست.

با توجه به این بیان، جاى هیچ شکى نیست که حال رسول خدا(ص) قبل از بعثت، با حال آن‌حضرت بعد از بعثت فرق داشته، و آیه‌ی شریفه هم ناظر به بیان چنین تفاوتی بوده و در صدد بیان این واقعیت است که آنچه پیامبر(ص) بعد از نبوت دارا شد، دانشی بود که خداى تعالى از طریق وحى به او داد، و خودش در آن دخالتى نداشت.[9]

 

[1]. شوری، 52.

[2]. فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ‏27، ص 615، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق.

[3]. همان.

[4]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، تهرانی، شیخ آقابزرگ، تحقیق، قصیر عاملی، احمد، ج ‏9، ص 178، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.

[5]. مفاتیح الغیب، ج ‏27، ص 615.

[6]. همان.

[7]. طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج‏11، ص 515، تهران، اسلام، چاپ دوم، 1378ش.

[8]. بقره، 143.

[9]. ر. ک: طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 19، ص 77، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق؛ طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 18، ص 113- 114، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • دلیل حرمت دیدن شوی زنان نامحرم چیست؟
    9569 کلیات 1388/07/30
    ملاک حرام و حلال بودن موضوعات متفاوت، مختلف است. ملاک حرمت آواز خواندن غنایی بودن و مناسبت داشتن با مجالس لهو و لعب آن است، اما ملاک حرمت دیدن شوی زنان نامحرم ممکن است یکی از موارد زیر باشد:1. حرام بودن نگاه به زنان بدون پوشش؛ زیرا در چنین ...
  • آیا هر انسان دارای مأموریتی خاص می‌باشد که بر اساس همان مأموریت نیز آفریده شده است؟
    7952 حدیث 1397/03/21
    1. به صورت کلی از نظر قرآن، هر انسان دارای یک مأموریت اصلی و آن هم بندگی و طاعت خداوند ‌است.[1] 2. در مورد این‌که آیا هر فرد انسان برای مأموریت خاصی آفریده شده است یا نه؟ از نظر عقلی می‌توان چنین مطلبی را ...
  • چرا منافقان از کافران بدترند؟
    20299 مشرکان و کافران 1393/07/28
    بدتر بودن منافقان از کفار را می‌توان از برخی از آیات قرآن استفاده کرد، مانند این آیه که می‌فرماید: «إِنَّ الْمُنافِقِینَ فِی الدَّرْکِ[1] الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَ لَنْ تَجدَ لَهُمْ نَصِیراً»؛[2] منافقان در پائین‌‏ترین و نازل‌ترین مراحل دوزخ قرار دارند ...
  • آیا علم خدا با دانش روز؛ مثل هواشناسی و سونوگرافی منافات دارد؟
    19406 صفات واجب 1387/08/27
    دانش خداوند و دانش بشری با هم منافاتی ندارند، بلکه خداوند بر همه چیز با تمام جزئیاتش؛ و حتی بدون در نظر گرفتن موقعیت زمانی؛ آگاه بوده، اما دانش بشری، تنها منحصر به برخی از امور، آن هم به طور محدود است. البته این دانش، همواره در راه پیشرفت و ...
  • نام مادر حضرت ابراهیم(ع) چیست؟
    75673 تاريخ بزرگان 1392/03/30
    در منابع شیعی و سنی نام مادر حضرت ابراهیم(ع) متفاوت نقل شده است که برخی از نظرات بیان می‌شود: الف. منابع شیعی: امام صادق(ع) فرمود: «ابراهیم(ع) ولادتش در شهر کوثی ‌رُبا (جایى بوده در عراق) اتفاق افتاد، و پدرش نیز از اهل آن‌جا بود، و نام مادر ابراهیم ...
  • معنا و توضیح حدیث «ینحدر عنی السیل و لا یرقی الی الطیر» چیست؟
    16042 روایات و دعاهای برجای مانده 1392/11/21
    معنای این سخن امام علی(ع) چنین است: «همواره سیل‌هاى خروشان و چشمه‌هاى علم و فضیلت از دامنه کوهسار وجودم جارى است و مرغ دور پرواز اندیشه به قلّه وجود من نمی‌رسد». این تعبیر بیانگر این نکته لطیف و ظریف است که وجود امام، به کوه عظیمى تشبیه شده ...
  • آیا پس از پایان این عالم خلقت جدیدی خواهد بود؟
    19957 آفرینش انسان و جهان 1388/08/23
    از آن جا که خداوند فیاض علی الاطلاق است و فیضش دائمی است، این فیاضیت اقتضای آفرینش علی الدوام و پی در پی را دارد و هر چه را که لایق آفرینش است می آفریند. فیاض و جواد بودن خداوند با آفریدن و ...
  • ارتباط حارث اعور با امام علی(ع) چگونه بود؟
    5088 رجال الحدیث 1397/07/03
    ««حارث ‌بن عبدالله ‌بن کعب ‌بن اسد بن خالد (یخلُد) بن حوث[1] همدانی» یکی از یاران شناخته‌شده امام علی(ع) است. در برخی منابع، نام پدر وی را «عبید» نیز گفته‌اند. [2] در برخی منابع رجالی کهن، از شخصی به نام ...
  • آیا «حلم» با «صبر» تفاوت دارد؟!
    14231 فضایل اخلاقی 1395/10/13
    اگرچه از نظر برخی لغت‌شناسان و اندیشمندان، واژه‌های «حلم» و «صبر» تقریباً مترادف بوده و به یک معنا می‌باشند: «و الحَلِیمُ فی صفة الله عز و جل: معناه الصَّبور».[1]حلیم که یکی از صفات پروردگار است، معنایش صبور است. «وصف اللّه بالصبر انما هو بمعنى ...
  • در چه آیه‌‌ای از قرآن کریم آمده است که اگر انسان از عقلش استفاده کند از فرشته‌‌ها بالاتر و اگر از آن استفاده نکند از چهارپایان هم کم‌‌تر است؟
    25954 انسان شناسی 1392/08/08
    آیه‌‌ای در قرآن وجود ندارد که دقیقاً مطلب موجود در پرسش در آن وجود داشته باشد، اما آیاتی وجود دارند که با جمع‌­بندی آنان می‌‌توان به چنین نتیجه‌‌ای دست یافت. علاوه بر آن، در حدیثی نیز به صراحت به این نکته اشاره شده است: عبد اللَّه بن سنان ...

پربازدیدترین ها