جستجوی پیشرفته
بازدید
18584
آخرین بروزرسانی: 1400/06/03
خلاصه پرسش
آیا اطاعت نکردن از امام علی(ع) موجب کفر به خدای متعال است؟!
پرسش
آیا حدیثی که می‌فرماید: «اطاعت از علی(ع) فروتنی و خضوع حقیقی است، و عدم اطاعت از او، کفر به خدا است»، صحیح و معتبر است؟!
پاسخ اجمالی

این حدیث از جهت محتوا صحیح است؛ چون محتوای آن متواتر است؛ یعنی احادیث بسیاری این معنا را تأیید می‌کنند؛ اما کفر در این حدیث کفر مقابل اسلام نیست، بلکه کفر مقابل ایمان است. و بدیهی است که بر کفر در مقابل ایمان، احکام کافر مثل نجاست و ... بار نمی‌شود.

گفتنی است، اگر اطاعت نکردن از علی(ع) کفر به این معنا است بدین جهت است که فرمان علی(ع) و راه او عین حق و حقیقت و فرمان خدا است و هر کس او را معصیت کند خدا را معصیت کرده و این همان مقام رفیع امامت است.

پاسخ تفصیلی

«اطاعت از علی(ع) فروتنی و خضوع است و عدم اطاعت از او، کفر به خدا است».[1] این حدیث که امام صادق‌(ع) از پیامبر اکرم(ص) آن‌را نقل کرده است، در منابع متعددی آمده، ولی ظاهرا منبع اصلی آن کتاب کافی مرحوم کلینی است.

منظور از صحیح بودن حدیث دقیقاً روشن نیست، که آیا صحیح بودن از نظر سند مراد است، یا صحیح بودن از حیث محتوا؛ لذا ما این حدیث را از هر دو جهت بررسی می‌کنیم.

بررسی سندی

سند حدیث همان‌گونه که علامه‌ی مجلسی فرمود ضعیف است،[2] اگرچه برخی سند حدیث را موثق دانسته‌اند.[3] در سند حدیث سهل بن زیاد الآدمی است که برخی آن‌را ضعیف دانسته و برخی دیگر ثقه؛ حتی شیخ طوسی در کتاب رجال خود آن‌را ثقه دانسته،[4] و در کتاب فهرست، ضعیف معرفی کرد.[5] دیگر عالمان دانش رجال، مثل نجاشی،[6] کشی،[7] و ابن غضائری[8] هم او را ضعیف شمرده‌اند.

راوی دیگری که در سند حدیث وجود دارد، یحیی بن مبارک است که اطلاعات خاصی از او در دست نیست، مگر این‌که در تفسیر قمی از او روایت شده،[9] و علی بن ابراهیم قمی، در مقدمه‌ی تفسیرش گفت: ما روایات را از مشایخ و ثقات نقل کرده‌ایم،[10] ولی به دلایلی علما در ثقه بودن تمام راویان این کتاب اختلاف دارند.

به هر حال، به دلیل وجود این دو راوی در سند حدیث، این حدیث از جهت سند قابل اعتماد نیست.

بررسی محتوایی

اما اصل بحث این است که آیا محتوای این حدیث با وجود ضعف سند آن، صحیح است یا خیر؟ در جواب می‌گوییم؛ محتوای حدیث تقریباً متواتر است و در احادیث بسیاری بر این معنا تأکید شده است.[11]

به عنوان نمونه، علامه‌ی حلی در کتاب منتهی می‌گوید:

اصل امامت یعنی شناخت، قبول و اطاعت از امام، از ارکان دین است و انکار امامت امیرالمؤمنین کفر است.[12]

اما توجه به این نکته لازم است که مراد از این کفر، کفر مقابل ایمان است، نه کفر مقابل اسلام و این دو با هم متفاوت‌اند. همان‌طور که از روایات و کلمات بزرگان و علما برمی‌آید، اسلام اعم از ایمان است و کفر مقابل ایمان از کفر مقابل اسلام وسیع‌تر است و افراد بیشتری را در برمی‌گیرد؛ یعنی چه بسا کسی اسلام را پذیرفته؛ اما ولایت و امامت را نپذیرفته باشد و به آن ایمان نداشته باشد. و بدیهی است که بر کفر در مقابل ایمان احکام کافر مثل نجاست ظاهری و ... بار نمی‌شود.[13]

بر این اساس؛ مرحوم کلینی در کتاب کافی، بابی را تحت عنوان تغایر اسلام و ایمان، اختصاص داده است.[14] در روایت اول این باب آمده است: آثاری مانند حفظ خون و حلیت نکاح و... بر اسلام بار می‌گردند اما ثواب به ایمان است.[15]

امام باقر(ع) در روایت دیگری فرموده است: کسی که بدون علم و عداوت از امیرالمؤمنین(ع) اطاعت نکند، کافر نشده و از اسلام خارج نگشته است.[16]

اما در مورد این‌که چرا پیامبر(ص) فرمود: معصیت علی(ع) کفر به خدا است و کفر به این معنا را برای مخالفت با علی(ع) اثبات کرده است، باید گفت: پیامبر(ص) در ادامه‌ی حدیث پاسخ آن‌را داده و فرمود: علی(ع) شما را به حق رهنمون می‌کند.

پس کفر به خدا دائر مدار حق و حقیقت است، نه دائر مدار شخص علی(ع)، ولی چون رفتار و گفتار او به طور کامل مطابق حق و حقیقت است، و پیامبر گرامی اسلام این مطلب را بارها تأکید فرمود. مثل حدیث: «حق با علی است به هر طرف که روی آورد».[17] پس عدم اطاعت از او سرپیچی از حق است و سرپیچی از حق کفر به خدا است. و این به دلیل اهمیت و ارزش جایگاه رفیع امامت است که مقامی الهی و منزلتی مانند منزلت پیامبر اکرم(ص) از جهت اطاعت و قبول فرمان او است. همان‌گونه پیامبر اکرم(ص) در حدیث معروف و متواتر غدیر فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه»؛ هر کس من مولای او هستم، پس علی نیز مولای او است.[18]


[1]. «سَهْلٌ عَنْ یَحْیَى بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ وَ ابْنِ سِنَانٍ وَ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص طَاعَةُ عَلِیٍّ ذُلٌّ وَ مَعْصِیَتُهُ کُفْرٌ بِاللَّهِ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ کَیْفَ تَکُونُ طَاعَةُ عَلِیٍّ ذُلًّا وَ مَعْصِیَتُهُ کُفْراً بِاللَّهِ فَقَالَ إِنَّ عَلِیّاً یَحْمِلُکُمْ عَلَى الْحَقِّ فَإِنْ أَطَعْتُمُوهُ ذَلَلْتُمْ وَ إِنْ عَصَیْتُمُوهُ کَفَرْتُمْ بِاللَّه».‏ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 8، ص 166، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[2]. مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، محقق، مصحح، رسولی محلاتی، سید هاشم، ج ‏26، ص 35، تهران، ‌دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ دوم، 1404ق.

[3]. برگرفته از نرم افزار درایة النور.

[4]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، الابواب(رجال طوسی)، محقق، مصحح، قیومی اصفهانی، جواد، ص 387، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم، 1427ق.

[5]. طوسى، محمد بن حسن‏، الفهرست، ص 228، قم، ستاره، چاپ اول، 1420.

[6]. نجاشی، احمد بن علی، فهرست أسماء مصنفی الشیعة(رجال نجاشی)، ص 185، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ ششم، 1365ش.

[7] الکشی، رجال الکشی، ص 566. « فی سهل بن زیاد الآدمی أبی سعید قَالَ نَصْرُ بْنُ الصَّبَّاحِ: سَهْلُ بْنُ زِیَادٍ الرَّازِیُّ أَبُو سَعِیدٍ الْآدَمِیُّ یَرْوِی عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی الْحَسَنِ وَ أَبِی مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ. از این کتاب ضعیف بودن وی فهمیده نمی شود.

[8]. غضائری، احمد بن حسین، کتاب الضعفاء، ص 59 و 66 -67، قم، مؤسسه اسماعیلیان، 1364ق.

[9]. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب،‏ ج 2، ص 50، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، 1404ق.

[10]. همان، ج 1، ص 4.

[11] نک: شیخ انصاری، مرتضی، کتاب الطهارة، ج 5، ص 120 – 123، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، چاپ اول، 1415ق.

[12]. همان، ج 5، ص 120؛ علامه حلّی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، ج 1، ص 522، طبع حجریه؛ «الإمامة من أرکان الدین و قد علم ثبوتها من الدین ضرورةً، و الجاحد لها لا یکون مصدِّقاً للرسول فی جمیع ما جاء به، فیکون کافرا».

[13]. کتاب الطهارة، ج 5، ص 123-124.

[14]. کافی، 2، ص 24- 28.

[15]. «الإسلام یُحقن به الدم و تؤدّى به الأمانة و تستحلّ به الفروج، و الثواب على الإیمان». همان، ص 24، حدیث اول.

[16]. «و أمّا من لم یصنع ذلک و دخل فی ما دخل فیه الناس على غیر علمٍ و لا عداوةٍ لأمیر المؤمنین علیه السلام فإنّ ذلک لا یکفّره و لا یخرجه عن الإسلام إلى الکفر». کافی، ج 8، ص 296، ضمن الحدیث 454.

[17]. کافی، ج 1، ص 294.

[18]. «اخبار در مقام انشاء در حدیث «من کنت مولاه فهذا علی مولاه»، 96339.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755356 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734872 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648165 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645408 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640625 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579356 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576971 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559732 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559543 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548755 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...