«نیّت» از ارکان اساسی هر عمل عبادی است؛ به این معنا که عبادت بدون نیّت، از نظر شرعی عبادت به شمار نمی‌آید و در مواردی که قصد قربت در آن شرط باشد، عمل بدون آن صحیح نخواهد بود.

مقصود از نیّت، تصمیم قلبی برای انجام عمل است؛ به‌‌گونه‌ای که شخص بداند چه عملی را انجام می‌دهد و آن‌را با انگیزه‌ای که در شرع معتبر است، به‌جا آورد.

در تحلیل نیّت، می‌توان دو جهت را از یکدیگر تفکیک کرد:

1. ابتدا آنکه شخص بداند که قرار است چه عملی را انجام ‌دهد؛ برای مثال، بداند که قصد خواندن نماز ظهر را دارد، نه نماز دیگر.
2. دیگر آنکه آن عمل را به قصد قربت به خداوند و برای انجام وظیفه الهی انجام دهد.

هرگاه این دو جهت یاد شده به‌طور واقعی در انسان وجود داشته باشد، نیّت محقق خواهد شد و طبیعی است، هرچه حضور قلب در نمازش بیشتر باشد، عبادتش ارزشمندتر خواهد بود.

بر این اساس، لازم نیست شخص هنگام انجام هر جزء از عبادت، به‌صورت تفصیلی آن‌را در ذهنش تکرار کند. به عنوان نمونه در دل خود بگوید: اکنون که رکوع را انجام دادم، نوبت جزء بعدی یعنی سجود بوده و به همین دلیل به سجده خواهم رفت!

نتیجه آن خواهد بود که اگر شخصی بعد از آموختن اولیه شیوه درست انجام عبادات، سال‌ها وضو گرفته و نماز را به صورت صحیح خوانده و به تدریج، انجام صحیح و مرتب نماز برای او به صورت عادت درآمده باشد، تنها اینکه ترتیب یکایک اجزای نماز بدون تمرکز و تصمیم‌گیری قبلی و تنها به صورت عادت انجام شده، نماز را باطل نخواهد کرد!

البته انسان هم‌چنان در عمق وجود خود باید بداند که مجموعه این عبادت، وظیفه شرعی او است که باید با قصد قربت انجامش دهد.

در همین زمینه باید گفت؛ اساساً عادت کردن به انجام عبادات امری طبیعی است و حتی می‌تواند موجب سهولت و استمرار در انجام آنها شود. آنچه اهمیت دارد این است که عادت، جایگزین قصد قربت نشود و روح عبادی عمل را از میان نبرد. مثلاً شخص به‌گونه‌ای بر اساس عادت خود عمل نکند که گویا نمی‌داند در حال انجام یک عمل عبادی است!

بنابر این، باید میان «عادت به عبادت» و «انجام عبادت بدون قصد قربت» تفاوت گذاشت و تنها اینکه انجام عبادتی با ترتیبات آن برای انسان به صورت عادت درآمده باشد، به خودی خود اشکال ندارد. معیار اصلی آن است که او عبادتش را صحیح و با نیت فرمانبرداری از خدا و نزدیک‌شدن به او انجام دهد.[1]

مشابه این موضوع را در رفتارهای دنیایی نیز می‌توان یافت. به عنوان نمونه اگر راننده‌ای تمام مقررات رانندگی را مراعات کند، برای پلیس اهمیتی ندارد که آیا او با توجه قبلی به یکایک علائم راهنمایی این کار را انجام می‌دهد و یا آنکه رفتار صحیح در رانندگی به صورت عادتی برای او درآمده است. مهم آن است که او به قانون احترام می‌گذارد!

[1]. لطفا لینک‌های زیر را مطالعه نمایید:

 ( نیت در  عبادت و طهارت ) 4586 ؛ ( رابطه‌ی نیت و عمل ) 786