اگر چه از بعضی روایات، کراهت پوشش مشکی استفاده می‌شود،[1] ولی حکم کراهت مذکور به طور صددرصد برای همۀ انواع لباس‌‌ها و برای همۀ افراد اعم از زن و مرد و برای همۀ زمان‌‌ها و ایام نیست؛ یعنی موارد متعددی از حکم کراهت لباس مشکی مستثنا شده است که بعضی از مهم‌‌ترین آنها عبارت‌اند از:

1. کفش، عمامه و کساء: گزارش شده است که پیامبر اکرم(ص) از پوشش سیاه کراهت داشت، مگر در سه مورد: خفّ(نوعی کفش چرمی نازک) عمامه و کساء.[2] کساء در لغت به لباس گفته می‌شود؛[3] اما با توجه به حدیث کسا به لباس بلند و فراگیر که تمام بدن را دربر می‌گیرد گفته می‌شود. بر این اساس کسا شامل عبا و چادر مشکی بانوان نیز می‌گردد؛ بنابر این، این سه پوشش مشکی استثنا شده و کراهت ندارند.
2. برای بانوان: بر اساس نظر برخی فقها، کراهت پوشش سیاه مختص مردان است؛ زیرا شارع مقدّس پوشش غلیظ‌‌تر و بیشتری برای زنان هنگام مواجهه با نامحرم قرار داده است و رنگ مشکی در مقایسه با رنگ‌‌های دیگر به نحو بهتری پوشش غلیظ‌‌تر و بیشتر را تأمین می‌کند.[4]
3. در مراسم عزاداری: استفاده از رنگ مشکی در مراسم عزاداری کراهت ندارد. از فرزند امام سجاد(ع) نقل شده است: وقتی جدّم امام حسن(ع) شهید شد زنان بنی‌هاشم در عزای آن‌حضرت لباس سیاه پوشیدند و این لباس را در گرما و سرما عوض نمی‌کردند.[5]

از این‌رو سیاه‌پوشی در عزاداری‌ها -به ویژه، دهه‌ی اول محرم که روایت خاص در مورد آن داریم.[6] - خاصیت سازندۀ دیگری به نام احیای امر اهل‌بیت(ع) دارد که مطلوب و محبوب آن ذوات مقدس است که فرمودند: «رحم الله من احیا امرنا»؛[7] کسی که امر ما را احیا کند، مشمول رحمت حق باد.

بی‌گمان وقتی پیر و جوان، بزرگ و خردسال، روز عاشورا لباس سیاه می‌پوشند، یادآور حزن و مصیبت جانکاهی است که به وجود مقدس حضرت سیدالشهدا(ع)، رسیده است و به نوعی تبلیغ برای زنده نگه‌داشتن اهداف این قیام خواهد بود.  

در همین راستا، بعد از واقعۀ جانسوز عاشورا، زنان خاندان پاک رسول الله(ص) اولین کسانی بودند که تا یک‌سال لباس سیاه به تن داشتند و چنان مشغول عزاداری بودند که امام سجاد(ع) برای آنها غذا تهیه می‌کرد. این‌گونه بود که پوشیدن لباس سیاه در عزاداری اهل‌بیت(ع) به صورت یک سنت ارزشمندی در بین شیعیان و محبان رایج شد.

[1]. برای آشنایی با این روایات، ر. ک: کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 2، ص 397، کتاب الصلاة باب اللباس الذی تکره الصلاة فیه و ما لا تکره، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق؛ همان، ج 6، ص 449، کتاب الزی و التجمل باب لبس السواد؛ وسائل الشیعه، ج 3، کتاب الصلاه ابواب لباس المصلی، باب 19، باب کراهة لبس السواد الاّ.

[2]. عدة من اصحابنا عن احمد بن ابی عبدالله عن بعض اصحابه رفعه قال: «کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَکْرَهُ السَّوَادَ إِلَّا فِی ثَلَاثٍ الْخُفِّ وَ الْعِمَامَةِ وَ الْکِسَاءِ». کافی، ج 6، ص 449.

[3]. ابن درید، محمد بن حسن،‏ جمهرة اللغة، ج ‏2، ص 857، بیروت، دار العلم للملایین‏، چاپ اول، 1988م‏.

[4]. نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، محقق، مصحح، قوچانی، عباس، آخوندی، علی، ج 8، ص 235، بیروت، ‌دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1404ق.

[5]. محدث بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، محقق، مصحح، ایروانی، محمد تقی، مقرم‌، سید عبد الرزاق، ج 7، ص 118، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ اول، 1405ق.

[6]. ر. ک: «برپایی مجالس عزا برای امامان(ع) و عزاداری امام حسین(ع) در دهه اول محرم»، 27061.

[7]. شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج 12، ص20، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، چاپ اول، 1409ق.‏