بی‌گمان تمام فرزندان حضرت فاطمه(س)، فرزندان پیامبر اسلام(ص) هستند، ولی باید توجه داشت که بین عنوان فرزند رسول خدا بودن و عنوان سید و هاشمی بودن فرق است. هر کس که نسبتش به فاطمۀ زهرا(س) می‌‏رسد، از نسل پیامبر اسلام(ص) است، ولی جزو سادات نیست؛ زیرا سید و هاشمی بودن عنوانی است برای کسی که فقط از طریق پدر به هاشم منتسب باشد.[1]

براى روشن‌تر شدن این مسئله به چند روایت اشاره می‌کنیم:

1. امام موسی‌ بن جعفر(ع) فرمود: روزى به مجلس هارون الرشید رفتم. هارون از من سؤال‌هایى کرد. یکى از آن سؤال‌ها این بود که شما چطور خودتان را فرزند پیامبر(ص) و از نسل او می‌‏دانید، در حالی که پیامبر(ص) فرزند پسر نداشت و نسل انسان با فرزند پسر می‌ماند نه دختر؟

در جواب او گفتم: خداوند در قرآن می‌فرماید: «ما به ابراهیم، اسحاق و یعقوب را بخشیدیم و همه را هدایت کردیم و نوح را از پیش هدایت کرده بودیم و از نژاد او داوود، سلیمان، ایوب، یوسف، موسی و هارون را. ما نیکوکاران را چنین پاداش می‌‏دهیم. و نیز زکریا، یحیی، عیسی و الیاس را که همگى از صالحان هستند».[2]

به هارون گفتم: اى هارون پدر عیسى کیست؟ گفت: عیسى پدر ندارد. گفتم: پس چطور از نسل حضرت ابراهیم به حساب آمده است؟ پس بدان خداوند عیسى را از طریق مادر به نسل حضرت ابراهیم ملحق کرد. ما هم از طریق مادرمان از نسل و ذریّۀ پیامبر اسلام محسوب می‌‏شویم.[3]

2. در تفسیر عیاشى آمده است: روزى حجاج کسى را دنبال یحیى بن معمّر فرستاد. یحیى نزد حجاج حاضر شد. حجّاج گفت: شنیدم تو گمان می‌‏کنى که حسن و حسین(ع) پسران پیامبر هستند و این را از قرآن می‌‏گویى در صورتى که من قرآن را از اول تا آخر خوانده‌ام ولى این مطلب را در آن ندیدم. یحیى گفت: شما سوره انعام را نمی‌‏خوانى؟ در سوره انعام آمده است: «ما به ابراهیم، اسحاق و یعقوب را بخشیدیم و همه را هدایت کردیم و نوح را از پیش هدایت کرده بودیم و از نژاد او داوود، سلیمان، ایوب، یوسف، موسى و هارون را. ما نیکوکاران را چنین پاداش می‌‏دهیم. و نیز زکریا، یحیى، عیسى و الیاس را که همگى از صالحان هستند». مگر عیسى در این آیه از نسل و ذریّۀ ابراهیم(ع) شمرده نشده است؟ حجاج گفت: درست می‌‏گویى. این آیه را خوانده‌‏ام.[4]
3. ابو جارود می‌‏گوید: امام باقر(ع) فرمود: اى اباجارود اینها در مورد حسن و حسین(ع) به شما چه می‌‏گویند؟

گفتم: به ما می‌‏گویند: حسن و حسین(ع) فرزندان پیامبر(ص) نیستند. امام فرمود: شما چگونه براى آنان دلیل می‌‏آورید؟ گفتم: ما با آیۀ «و من ذریته داود و سلیمان» استدلال می‌‏کنیم. امام فرمود: آنان در جواب شما چه می‌‏گویند؟ گفتم: آنان می‌‏گویند: پسر دختر، فرزند نامیده می‌‏شود ولى این فرزند صلبى نیست. امام فرمود: شما به آنان چه می‌‏گویید؟ گفتم: ما آیۀ «ندع ابنائنا و ابنائکم»،[5] را براى آنان می‌‏خوانیم که پیامبر(ص) به حسن و حسین، پسر اطلاق کرده است. امام فرمود: آنان چه می‌‏گویند؟ گفتم: آنان می‌‏گویند: در زبان عربى و در میان مردم عرب، به پسران دیگران، «پسرم» اطلاق می‌‏کنند. (پسر، پسر تو است ولى شخص دیگرى به این پسر تو می‌‏گوید: «پسرم فلان چیز را بیاور») امام فرمود: اى ابا جارود از کتاب خدا برایت آیه‌‏اى می‌‏گویم. خداوند می‌فرماید: «حرّمت علیکم امهاتکم و بناتکم».[6] تو از آنان بپرس آیا پیامبر می‌‏تواند دختران حسن و حسین(ع) را بگیرد؟ اگر گفتند: می‌‏تواند، دروغ می‌گویند و اگر بگویند نمی‌‏تواند دختران حسن و حسین(ع) را بگیرد، در این صورت ثابت می‌‏شود که حسن و حسین(ع) فرزندان صلبى پیامبر(ص) هستند.[7]

بنابر این، زنى که از نسل پیامبر(ص) است، همۀ فرزندان او از نسل پیامبر(ص) هستند، اگرچه شوهرش سیّد نباشد، اما احکام و آثار فقهی که برای سیادت بیان شده، مختص کسانی است که از طرف پدر انتساب داشته باشند.

امام خمینی(ره) در پاسخ به سؤالی در این زمینه فرمود:

«اگرچه منتسبین به پیامبر اکرم «صلى الله علیه و آله» از طرف مادر هم از اولاد رسول اکرم «صلى الله علیه و آله» محسوب می‌‏شوند، ولى ملاک ترتب آثار و احکام شرعى سیادت، انتساب از طرف پدر است».[8]

گفتنی است که امام حسن(ع) و امام حسین(ع) همان‌گونه که به پیامبر(ص) از طریق حضرت فاطمه(س) منتسب هستند، همچنین از طریق پدر یعنی حضرت علی(ع) به هاشم منتسب هستند.

[1]. ر. ک: آملی، محمد تقی، مصباح الهدى فی شرح العروة الوثقى، ج ‏11، ص 178، تهران، مؤلف، چاپ اول، 1380ق.

[2]. انعام، 84 و 85. «وَ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَ یَعْقُوبَ کُلاًّ هَدَیْنَا وَ نُوحًا هَدَیْنَا مِن قَبْلُ وَ مِن ذُرِّیَّتِهِ دَاوُدَ وَ سُلَیْمَنَ وَ أَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسىَ‏ وَ هَرُونَ وَ کَذَالِکَ نجَزِى الْمُحْسِنِینَ». «وَ زَکَرِیَّا وَ یحَیىَ‏ وَ عِیسىَ‏ وَ إِلْیَاسَ کلُ‏ مِّنَ الصَّالِحِین».

[3]. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، محقق، مصحح، لاجوردی، مهدی، ج 1، ص 84، تهران، نشر جهان، چاپ اول، 1378ق.                     

[4]. عیاشی، تفسیر العیّاشی، مصحح، رسولی محلاتی، سید هاشم، ج 1، ص 367، تهران، علمیه اسلامیه، چاپ اول، 1380ق.

[5]. آل عمران، 61. «فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْکاذِبینَ».

[6]. نساء، 23. «حُرِّمَتْ عَلَیْکُمْ أُمَّهَتُکُمْ وَ بَنَاتُکُمْ وَ أَخَوَاتُکُمْ وَ عَمَّاتُکُمْ وَ خَالَاتُکُمْ وَ بَنَاتُ الْأَخِ وَ بَنَاتُ الْأُخْتِ وَ أُمَّهَاتُکُمُ الَّتىِ أَرْضَعْنَکُمْ وَ أَخَوَاتُکُم مِّنَ الرَّضَعَةِ وَ أُمَّهَاتُ نِسَائکُمْ وَ رَبَئبُکُمُ الَّتىِ فىِ حُجُورِکُم مِّن نِّسَائکُمُ الَّتىِ دَخَلْتُم بِهِنَّ فَإِن لَّمْ تَکُونُواْ دَخَلْتُم بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْکُمْ وَ حَلَئلُ أَبْنَائکُمُ الَّذِینَ مِنْ أَصْلَابِکُمْ وَ أَن تَجْمَعُواْ بَینْ الْأُخْتَینْ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ کاَنَ غَفُورًا رَّحِیمًا».

[7]. عروسی‌ الحویزی‌، عبد علی ‌بن‌ جمعه،‌ تفسیر نور الثقلین، مصحح، رسولی، هاشم ج 1، ص 742، قم، اسماعیلیان، چاپ پنجم، 1415ق.

[8]. امام خمینی، توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج ‏2، ص 89، س1009.