جستجوی پیشرفته
بازدید
12168
آخرین بروزرسانی: 1387/11/30
خلاصه پرسش
آیا صفویه طریقتی است که از سوی شیخ صفی در اردبیل تأسیس شده است؟
پرسش
1. گفته می ¬شود که صفویه طریقتی است که از سوی شیخ صفی در اردبیل تأسیس شده و این طریقت صوفی و سنی بوده است. آیا این مطلب صحیح است؟
2. آیا فرزندان شیخ صفی، جنید و حیدر شیعه جعفری بودند؟
پاسخ اجمالی

آنچه از شواهد و قراین تاریخی برمی­آید، بیانگر آن است که شیخ صفی الدین و فرزند و نوه­اش؛ جنید و حیدر شیعه بودند، هرچند شرایط آن دوره اجازه نمی­داده تا اینان عقیده خود را مانند سلاطین صفوی، به صراحت ابراز نمایند. اما بر فرض این که ایشان و یا دیگر افراد از شیعیان، زمانی از جمله پیروان این مذهب به شمار نمی­آمدند، در دیدگاه ما نسبت به آنها تأثیری نخواهد گذاشت. ما هر فردی را که بعد از شناخت حقانیت شیعه، بدین مذهب روی­آورد، از خودمان دانسته و به سوابق او کاری نخواهیم داشت. دودمان صفویه نیز از این موضوع استثنا نبوده و برای ما تفاوتی نمی­نماید که اجداد آنها شیعه بوده­اند یا نه؟ هرچند که با قراین و شواهد، احتمال شیعه بودن آنان نیز بسیار زیاد است.

پاسخ تفصیلی

1. ضروری است که بدانیم، شیعیان در طول قرونی که تحت فشار حاکمان وقت بودند، از ارائه علنی و آزادانه افکار، عقاید و مذهب خود محروم بوده­اند. گاهی با استفاده از عناوینی که برای حکومت ها، حساسیت چندانی ایجاد نمی­کرد، اقدام به نشر معارف دینی خود می­نمودند.

اما آنچه از تعابیر دانشمندان شیعه، در ارتباط با شیخ صفی الدین؛ از اجداد سلسله صفویه نقل شده است، نشان از تشیع ایشان دارد. به عنوان نمونه، شیخ یوسف بحرانی در کشکول خود نقل می کند ایشان از دانشمندان مذهب حقه شیعه و نیز از بزرگان مشایخ طریقت بوده­اند، دانش­های ظاهری و باطنی را با هم داشته و از بزرگان سادات نسل امام موسای کاظم (ع) به شمار می­آمدند.[1] شیخ بهائی نیز در توضیح المقاصد خود در باره شیخ صفی چنین اظهار می­دارد: "قطب الاقطاب صفی الدین اسحاق اردبیلی از اشخاصی است که حالات و کراماتش بر احدی مخفی نیست".[2] به هر حال، منابع شیعی شیخ صفی را دارای مذهب تشیع و نیز از اهل طریقت قلمداد می­نمایند، اما بر فرض این که ایشان و یا دیگر افراد از شیعیان، زمانی از جمله پیروان این مذهب به شمار نمی­آمدند، در دیدگاه ما نسبت به آنها تأثیری نخواهد گذاشت؛ چراکه آنچه برای ما مهم است، انتهای کار و عاقبت امر اشخاص است، نه سوابق آنها. همان گونه که می­دانیم، ساحرانی که با موسی (ع) به نبرد پرداخته بودند، یک روز بعد از ایمان ­آوردنشان، به شهادت رسیدند و این ایمان یک­روزه آنها، موجبات رستگاریشان را فراهم نمود و سوابق آنها باعث آن نشد که از رحمت خداوند دور بمانند![3] حر بن یزید ریاحی؛ یکی از شهدای بزرگوار کربلا نیز تا روز عاشورا، در جناح مقابل اهل بیت (ع) قرار داشت و از فرماندهان سپاه دشمن بود، اما با بازگشت خود به سوی حق و نبرد و شهادت در رکاب امام حسین (ع)، خیر دنیا و آخرت را برای خود خرید و امام، او را آزاد مرد خطاب نمود![4] براین اساس، ما هر فردی را که بعد از شناخت حقانیت شیعه، بدین مذهب روی­آورد، از خودمان دانسته و به سوابق او کاری نخواهیم داشت. دودمان صفویه نیز از این موضوع استثنا نبوده و برای ما تفاوتی نمی­نماید که اجداد آنها شیعه بوده­اند یا نه؟ هرچند که با قراین و شواهد، احتمال شیعه بودن آنان نیز بسیار زیاد است.

2. در مورد جنید، فرزند شیخ صفی و حیدر، فرزند جنید نیز، ابتدا باید به نکات مطرح شده در پرسش قبل در ارتباط با بی­تأثیر بودن جست و جو در سوابق افراد، توجه فرمایید. اما با این وجود، باید گفت که آنان شیعه دوازده امامی بوده­اند. جنید از رهبران مذهبی بود که به تدریج، هواداران بسیاری گرد او جمع شدند و حاکم آذربایجان از این موضوع به وحشت افتاده و او و پیروانش را اخراج نمود تا در نهایت، در منطقه­ای دیگر به دست حاکم شروان به قتل رسید.[5] انتخاب نام "حیدر" برای فرزند جنید؛ هرچند نمی­تواند دلیلی قطعی به شمار آید، اما می­توان آن را نشانه تمایل ایشان به تشیع دانست. به هر حال، هواداران جنید بعد از کشته ­شدن او، بر گرد حیدر فرزندش و نوه شیخ صفی جمع شدند و کلاه­های سرخ بر سر گذاشته و نام قزلباش بر خود نهادند و تاجی داشتند که دوازده پهلو داشت که ناظر بر مذهب دوازده امامی بود.[6] این گونه شایع شده بود که حیدر، امام علی (ع) و سایر امامان معصوم (ع) را در خواب دید و امام علی (ع) به او دستور داد که یک علامت مشخصی برای خود و پیروانش بگذارد که او بعد از بیداری، این تاج را برگزید.[7] صرف نظر از صحت این واقعه و خواب، شیعه بودن آنان را می­توان از این قراین و شواهد مسلم دانست، به گونه­ای که در ترکیه و آسیای میانه و هند، حتی نام شیعه و قزلباش به صورت مترادف استعمال می­شده است.[8] یکی دیگر از دلایل شیعه بودن اجداد شاهان صفوی آن است که قطب الدین حنفی در بیان زندگی شاه اسماعیل، اولین شاه این سلسله، می­گوید که او بر خلاف پدرانش، در شیعه­گری بسیار متعصب بود.[9]

عبارت فوق از این نویسنده اهل سنت، نشانگر آن است که اجداد شاه اسماعیل نیز شیعه بودند، اما به هر دلیل از بیان آشکار عقاید خود پرهیز نموده و به تعبیر ایشان، تعصب کمتری در شیعه­گری داشتند، نه این که اساسا، مذهبی غیر از شیعه داشته باشند. دلیل مخفی ­نگه داشتن مذهب شیعه، از جانب پیروان آنرا نیز می­توان مرتبط با شرایط اختناق­ آمیز آن دوران دانست که هر حرکتی که با سلایق حاکمان آن دوره، سازگاری نداشت، به شدت سرکوب می­شد که نمونه آن را می­توان در کشته ­شدن حیدر و جنید ملاحظه نمود. متأسفانه اکنون نیز مشابه همین وضعیت را در برخی کشورهای اسلامی شاهدیم که شیعیان در ابراز عقاید خود از آزادی عمل کافی برخوردار نیستند!

در نهایت، بیان این نکته لازم است که قبل از شاه اسماعیل، برای اجداد ایشان که از دانشمندان و مشایخ بودند از لقب سلطان استفاده می­شد، اما اولین فرمانروای رسمی آنان، شاه اسماعیل بود.



[1] - به نقل از: امین، سید محسن، اعیان الشیعة، ج 3، ص 267، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت.

[2] - همان.

[3] - اعراف، 111- 126؛ شعراء، 38 – 51.

[4] - سید بن طاوس، اللهوف علی قتلی الطفوف، ص 104، انتشارات جهان، تهران، 1348 ه ش.

[5] - امین، سید محسن، اعیان الشیعة، ج 4، ص 247.

[6] - همان، ج 6، ص 265.

[7] - همان، ج 1، ص 20.

[8] - همان، ج 1، ص 20.

[9] - همان، ج 3، ص 321،(کان شدید الرفض بخلاف آبائه).

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • قضا و قدر الهی را به زبانی ساده و روان توضیح دهید؟
    15804 قضا و قدر 1400/05/12
    «قضا» یعنی حکم، قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، به عنوان مثال اگر به خانه‌ی شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه‌ی شما از چند راه ممکن است. حال اگر از میان چندین ...
  • آداب و احکام قبل و بعد از مردن چیست؟
    265998 احتضار 1392/02/30
    آدابى که در این باره مطرح است، دو بخش دارد؛ بخشى مربوط به قبل از مرگ است که با عنوان «احکام محتضر» از آن یاد مى‌شود و از جمله آنها، این است که باید شخص را در هنگام مردن به پشت بخوابانند به طورى که کف پاهایش به ...
  • این که می گویند خدا فلان بنده اش را به خودش وا گذاشته است، معنایش چیست؟
    22794 تفسیر 1389/11/04
    این یک مفهوم قرآنی است. خداوند متعال در قرآن می فرماید:"نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ "؛ خدا را فراموش کردند، و خدا (نیز) آنها را فراموش کرد. این معنایش این است که چون برخی از انسان ها در دنیا خدا را ...
  • آیا حقیقت حضرت علی (ع) ازلی است؟
    16128 دانش، مقام و توانایی های معصومان 1388/02/12
    معنای ازلی بودن این است که موجودی در گذشته، سابقه عدم (نبود) نداشته باشد؛[1] یعنی همیشه وجود داشته است. منظور از حقیقت حضرت علی (ع)، اگر وجود مادی ایشان باشد روشن است که وجود مادی ایشان ازلی نیست ولی اگر منظور از حقیقت، ...
  • آیا روزه بدون خواندن نماز صحیح و قبول است؟
    114384 Laws and Jurisprudence 1390/05/26
    مطابق با آموزه‌های دینی، نماز اولین فعل عبادی در میان اعمال دینی ما است؛ یعنی پس از اصول اعتقادی (اصول دین)، در مرحله عمل (که از آن به فروع دین تعبیر می‌شود)، اولین چیزی که موضوعیت دارد، نماز است که از آن به ستون و عمود دین تعبیر شده ...
  • منظور از فراز «فاقد کل مفقود» در برخی دعاها چیست؟
    5223 حدیث 1397/06/18
    در مورد معنای جمله «وَ فاقِدَ کُلِ‏ مَفْقُود»[1] که در توقیعی از سوی امام زمان(عج) در دعای ماه رجب، وارد شده است، احتمالاتی وجود دارد: 1. واژه «فقدان» از ریشه «فقد» به معنای عدم و نیستی است،[2] و «فَقَدَهُ»؛ یعنی‌ ...
  • آیا زبان عربی بر باقی زبان‌ها برتری دارد؟
    14381 علوم قرآنی 1392/01/14
    در ابتدا باید به این نکته توجه داشت، که الزامی نیست تا وحی الهی با کامل‌ترین زبان نازل شود، همان‌گونه که شاهدیم برخی از کتاب‌های آسمانی با زبانی غیر از زبان عربی نازل شده‌اند. از سوی دیگر بررسی دقیق ساختار یک زبان و مقایسه آن با دیگر ...
  • آیا فروشنده و راهنمایی کننده روش مصرف قرص "سقط جنین" مباشر سقط محسوب می‌گردد؟ این گناه حق الناس دارد؟
    11771 سقط جنین 1393/02/22
    مباشر سقط به کسی گفته می‌شود که عمل سقط را انجام می‌دهد مانند زنی که قرص می‌خورد یا کسی که آمپول تزریق می‌کند، اما فروشنده قرص یا آموزش دهنده سقط، مباشر محسوب نمی‌شود. ولى به هر حال فروش این‌گونه محصولات و یا راهنمایى (در حدى که مصداق کمک ...
  • خلاصه‌ای از زندگی ام سلمه همسر پیامبر اسلام(ص) را بیان کنید؟
    10795 تاريخ بزرگان 1399/09/05
    نام و نسب ام سلمهام سلمه، کنیه‌ی یکی از امهات المؤمنین از همسران گرامی پیامبر اسلام(ص) است که نامش قبل از اسلام، هند، یا رمله بود.[1] پدرش سهیل[2] و یا حذیفه با کنیه‌ی ابی‌مغیره، ملقب به زاد الرکب،[3] ...
  • چه قیام‌ها و شورش‌هایی در زمان امامت امام هادی(ع) اتفاق افتاد؟
    8615 تاریخ 1393/10/18
    در دوران امامت امام هادی(ع) که با حکومت چندین خلیفه عباسی همزمان بود، برخوردهای اعتقادی، مناقشه‌های علمی، تبعیض‌های قومی، فشارهای اقتصادی و سیاسی؛ جنبش‌های مختلفی را با انگیزه‌های دینی یا غیر دینی برانگیخت که برخی از آنها مانند حرکت کولی‌ها را نمی‌توان به هیچ وجه، قیامی اسلامی دانست، ...

پربازدیدترین ها