لطفا صبرکنید
بازدید
18870
18870
آخرین بروزرسانی:
1393/12/11
کد سایت
fa57134
کد بایگانی
70169
نمایه
بررسی داستان بستن آب بر روی عثمان
طبقه بندی موضوعی
تاریخ|حوادث روز عاشورا
اصطلاحات
عثمان بن عفان
گروه بندی اصطلاحات
شخصیت‌ها
- اشتراک گذاری
خلاصه پرسش
ابن زیاد تشنگی عثمان هنگام کشته شدن را توجیهی برای قطع آب بر روی امام حسین(ع) و همراهانش دانست. آیا اهل بیت پیامبر(ص) نقشی در تشنگی عثمان داشتند که باید این‌گونه مجازات می‌شدند؟!
پرسش
چرا عبیدالله بن زیاد به عمر بن سعد گفت: آب را بر روی امام حسین(ع) همانند بستن آب بر روی عثمان ببندند؟ داستان بستن آب بر روی عثمان چیست؟ چه ربطی به امیرالمؤمنین دارد؟
پاسخ اجمالی
قیام عاشورا، دارای جزئیات و حوادث بسیاری است که هر یک نشانگر بخشی از مظلومیت اهل بیت پیامبر(ص) می‌باشد. یکی از این موارد، بستن آب بر روی امام حسین(ع) و یارانش می‌باشد که به وسیله عمر بن سعد انجام شد.[1] اما نکته در این است که این ظلم به دستور ابن زیاد و با استدلالی عجیب انجام گرفت: «میان آب و حسین مانع شو تا قطره‌ای از آن آب ننوشد [و با تشنگی کشته شود] همان‌گونه که با عثمان بن عفان چنین کردند!».[2]
یک فرد ناآگاه با شنیدن چنین سخنانی گمان خواهد برد که گویا امام حسین(ع) و یا بستگان او در تشنگی و قتل عثمان نقش داشته و اکنون به مجازات آن گرفتار شده‌اند! اما بررسی منابع تاریخی نشان می‌دهد که نه تنها امام علی(ع) و فرزندانش در قطع آب از عثمان دخالت نداشتند، بلکه حتی در دوران محاصره و تشنگی، با تلاش و زحمت فراوان به او آب رساندند. این ماجرا در بسیاری از منابع اهل سنت نقل شده است:
«مروان بن حکم، نامه‌ای به استاندار مصر نگاشته و آنها را به قتل و زندانی‌کردن شورشیان(که در حال برگشت بودند) فراخواند. در این بین، نامه به دست مخالفان عثمان رسیده و آنان به شدت خشمگین شده و به مدینه بازگشتند و از عثمان خواستند تا مروان را به آنان تحویل دهد و اگر ثابت شود که عثمان نیز در نگارش این نامه دخالت داشت، او باید از خلافت مسلمانان، عزل شود. اما عثمان از تحویل مروان به آنان خودداری کرد. در نتیجه، مخالفان خانه عثمان را محاصره کرده و آب را بر او بستند. عثمان زمانی که در محاصره بود، از بلندی خانه با مردم سخن گفت و پرسید: آیا علی میان شما هست؟! گفتند: خیر. گفت: آیا سعد در میان شما هست؟ گفتند: خیر. پس ساکت شد. سپس گفت: آیا میان شما کسی نیست که به ما آب برساند؟! هنگامی که خبر این ماجرا به گوش امام علی(ع) رسید؛ سه مشک پر از آب را برای عثمان فرستاد. البته تنها بعد از زخمی‌شدن تعدادی از جوانان بنی‌هاشم و بنی‌امیه بود که این آب ارسالی به دست عثمان رسید».[3]
بنابر این، استدلال ابن زیاد قابل قبول نیست؛ زیرا امام علی(ع) و فرزندانش نه تنها در قتل و تشنگی عثمان نقشی نداشتند، بلکه تلاش آنان در جلوگیری از این حوادث بوده است.
اما تبلیغات دروغین بنی‌امیه و در رأس آنان معاویه، این باور را در برخی افراد کم‌اطلاع ایجاد کرده بود که آن بزرگواران در ماجرای قتل و تشنگی عثمان نقش داشته‌اند و به همین جهت در مواردی به این بهانه اقدام به عمل غیر‌انسانی قطع آب می‌کردند. این استدلال غلط تنها در کربلا نمود نداشت، بلکه در حادثه تاریخی دیگری، در ابتدای جنگ صفین، معاویه آب را به پیشنهاد ولید بن عقبه بر روی سپاهیان امام علی(ع) بست، با این توجیه که «از آب منعشان می‌کنیم چنانچه عثمان را از آب ممنوع داشتند. چهل روز محاصره‌اش کردند و آب خنک و غذاى نرم را از او دور داشتند؛ از تشنگى آنان را می‌کشیم! خدا از تشنگى آنان را بکشد!».[4]
این نوع استدلال که امام علی(ع) و فرزندانش در تشنگی عثمان نقش داشتند، براساس روایاتی است که بر اساس پول و سکه‌های شامی اهدایی از طرف معاویه جعل شده و اثری از واقعیت ندارند.
یک فرد ناآگاه با شنیدن چنین سخنانی گمان خواهد برد که گویا امام حسین(ع) و یا بستگان او در تشنگی و قتل عثمان نقش داشته و اکنون به مجازات آن گرفتار شده‌اند! اما بررسی منابع تاریخی نشان می‌دهد که نه تنها امام علی(ع) و فرزندانش در قطع آب از عثمان دخالت نداشتند، بلکه حتی در دوران محاصره و تشنگی، با تلاش و زحمت فراوان به او آب رساندند. این ماجرا در بسیاری از منابع اهل سنت نقل شده است:
«مروان بن حکم، نامه‌ای به استاندار مصر نگاشته و آنها را به قتل و زندانی‌کردن شورشیان(که در حال برگشت بودند) فراخواند. در این بین، نامه به دست مخالفان عثمان رسیده و آنان به شدت خشمگین شده و به مدینه بازگشتند و از عثمان خواستند تا مروان را به آنان تحویل دهد و اگر ثابت شود که عثمان نیز در نگارش این نامه دخالت داشت، او باید از خلافت مسلمانان، عزل شود. اما عثمان از تحویل مروان به آنان خودداری کرد. در نتیجه، مخالفان خانه عثمان را محاصره کرده و آب را بر او بستند. عثمان زمانی که در محاصره بود، از بلندی خانه با مردم سخن گفت و پرسید: آیا علی میان شما هست؟! گفتند: خیر. گفت: آیا سعد در میان شما هست؟ گفتند: خیر. پس ساکت شد. سپس گفت: آیا میان شما کسی نیست که به ما آب برساند؟! هنگامی که خبر این ماجرا به گوش امام علی(ع) رسید؛ سه مشک پر از آب را برای عثمان فرستاد. البته تنها بعد از زخمی‌شدن تعدادی از جوانان بنی‌هاشم و بنی‌امیه بود که این آب ارسالی به دست عثمان رسید».[3]
بنابر این، استدلال ابن زیاد قابل قبول نیست؛ زیرا امام علی(ع) و فرزندانش نه تنها در قتل و تشنگی عثمان نقشی نداشتند، بلکه تلاش آنان در جلوگیری از این حوادث بوده است.
اما تبلیغات دروغین بنی‌امیه و در رأس آنان معاویه، این باور را در برخی افراد کم‌اطلاع ایجاد کرده بود که آن بزرگواران در ماجرای قتل و تشنگی عثمان نقش داشته‌اند و به همین جهت در مواردی به این بهانه اقدام به عمل غیر‌انسانی قطع آب می‌کردند. این استدلال غلط تنها در کربلا نمود نداشت، بلکه در حادثه تاریخی دیگری، در ابتدای جنگ صفین، معاویه آب را به پیشنهاد ولید بن عقبه بر روی سپاهیان امام علی(ع) بست، با این توجیه که «از آب منعشان می‌کنیم چنانچه عثمان را از آب ممنوع داشتند. چهل روز محاصره‌اش کردند و آب خنک و غذاى نرم را از او دور داشتند؛ از تشنگى آنان را می‌کشیم! خدا از تشنگى آنان را بکشد!».[4]
این نوع استدلال که امام علی(ع) و فرزندانش در تشنگی عثمان نقش داشتند، براساس روایاتی است که بر اساس پول و سکه‌های شامی اهدایی از طرف معاویه جعل شده و اثری از واقعیت ندارند.
[1]. ابو مخنف کوفی، لوط بن یحیی، وقعة الطف، محقق، مصحح، یوسفی غروی، محمد هادی، ص 32، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم، 1417ق؛ فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج 1، ص 182، قم، انتشارات رضی، چاپ اول، 1375ش.
[2]. دینورى، ابو حنیفه احمد بن داود، الأخبار الطوال، تحقیق، عبد المنعم عامر، جمال الدین شیال، ص 255، قم، منشورات الرضى، 1368ش؛ طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری بأعلام الهدی، ص 235، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ سوم، 1390ق.
[3]. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق، زکار، سهیل، زرکلی، ریاض، ج 5، ص 558، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1417ق؛ سیوطی، عبد الرحمن بن أبی بکر، تاریخ الخلفاء، محقق، حمدی الدمرداش، ج 1، ص 125، مکتبة نزار مصطفى الباز، چاپ اول، 1425ق؛ تمیمی دارمی، محمد بن حبان، الثقات، محقق، محمد عبدالمعید خان، ج 2، ص 261، حیدر آباد هند، دائرة المعارف العثمانیة، چاپ اول، 1393ق.
[4]. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، تحقیق، ابراهیم، محمد أبو الفضل، ج 4، ص 572، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، 1387ق؛ ابن جوزی، عبد الرحمن بن علی، المنتظم، محقق، عطا، محمد عبد القادر، عطا، مصطفی عبد القادر، ج 5، ص 103، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1412ق.
نظرات
