جستجوی پیشرفته
بازدید
6973
آخرین بروزرسانی: 1403/02/10
خلاصه پرسش
سقاخانه «اسمال طلا» و یا «اسماعیل طلایی» در حرم امام رضا(ع) در چه زمانی ساخته شد؟ و آیا از تقدّس برخوردار است؟
پرسش
سقاخانه صحن انقلاب اسلامی معروف به سقاخانه «اسمال طلا» در حرم مطهر امام رضا(ع)، چه تاریخی ساخته شد؟ و تقدس آن چه مستنداتی دارد؟
پاسخ اجمالی

سقّاخانه به محلی گفته می‌شود که ظرف بزرگ یا منبعی در آن‌جا ساخته و در آن آب می‌ریزند تا مردمِ تشنه در آن‌جا آب بیاشامند.[1]

یکی از معروف‌ترین و قدیمی‌ترین سقّاخانه‌ها، سقّاخانه‌ای است که تا امروز در صحن انقلابِ حرم امام رضا(ع) باقی مانده و به سقّاخانه «اسماعیل طلا» مشهور است.[2]

به گواهی متون و اسناد تاریخی بر جای مانده، سنگ بنای این سقاخانه را نادرشاه افشار گذارد؛ به این ترتیب که پس از فتح شهر هرات، سنگابی یک‌پارچه از سنگ مرمر به غنیمت گرفته شد و به دستور نادرشاه به حرم حضرت رضا(ع) منتقل گشت و بین سال‌های 1144- 1145ق در صحن عتیق آن حرم، نصب گردید، تا زائران برای رفع تشنگی از آب آن -که به مقدار سه کُر[3] گنجایش داشت- استفاده کنند.[4]

در سال‌های بعد، یکی از فرماندهان فتحعلی‌شاه، به نام «اسماعیل خان»، بنایی هشت ضلعی با ستون‌های مرمر برفراز سقّاخانه احداث نمود و سقف آن‌را با روکش طلا آراست و این بنا به «سقاخانه اسماعیل طلایی» معروف گردید.[5]

در مورد تقدس این سقّاخانه باید گفت:

  1. موضوع تقدس و تبرک برخی افراد، مکان‌ها و یا اشیا، ریشه در قرآن کریم و روایات شیعه و سنی دارد.[6]
  2. در فرهنگ شیعی، آب رساندن به تشنگان و سقاخانه، یادآور سقایی حضرت عباس(ع) در واقعه کربلا بوده و از این‌رو گاهی کاسه‌هایی که برای نوشیدن آب در اطراف سقاخانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت با نام‌ امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع) مزین می‌گردید؛ از این‌رو از گذشته تا به امروز از آب سقاخانه به عنوان تبرک استفاده می‌شود.
  3. در نگاهی کلّی بناهای پیرامونی مزار معصومان(ع) - از قبیل درب، پنجره، دیوار، سقاخانه و ... دارای تقدّس ذاتی نبوده، بلکه شرافتشان به جهت نسبتی است که با صاحب مزار پیدا می‌کنند؛ از این‌رو مشاهده می‌شود که زائران حرم، بر آنها بوسه زده و تبرک می‌جویند.

بر این اساس، هر چند روایت خاصی مبنی بر تقدس و تبرک سقاخانه حرم امام رضا(ع) وجود ندارد، ولی این بنا، به جهت نسبتی که با آن مضجع شریف و آن امام همام دارد، مورد تکریم و تقدیس قرار گرفته و آب آن، به عنوان تبرک و شفا مورد استفاده عاشقان و زائران حضرتش قرار می‌گیرد.

 


[1]. ر. ک: عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، واژه «سقاخانه».

[2]. البته در حرم مطهر امام رضا(ع) دو سقاخانه دیگر -در صحن قدس و صحن جمهوری اسلامی- وجود دارد، ولی سقاخانه «اسماعیل طلایی» دارای قدمت و شهرت است. گفتنی است، از گذشته‌های دور در حرم رضوی منصب سقّایی وجود داشته، ولی ساخت سقاخانه‌، از زمان نادرشاه گزارش شده است. ر. ک: پایگاه اطلاع‌رسانی آستان قدس رضوی

[3]. حدود 1150 لیتر آب.

[4]. ر. ک: نوایی، عبد الحسین،‏ نادرشاه و بازماندگانش،‏ ص 436، تهران، نشر زرین، چاپ اول‏، 1368ش‏.

[5]. در برخی نقل‌ها، «اسماعیل طلایی» لقب اسماعیل خان ذکر شده و درباره علت آن گفته‌اند، در زمان فتحعلی شاه قاجار از طرف یکی از دولت‌های خارجی بسته‌‌ای به عنوان هدیه به دربار رسید و شاه قصد گشودن آن‌را کرد. «اسماعیل‌خان» که جزء ملتزمین بود، استدعا کرد این کار در محوطه کاخ به وسیله خدمت‌گذاران انجام شود؛ چرا که احتمال سوء قصد را نمی‌توان از نظر دور داشت. اتفاقا هنگام باز کردن٬ بسته منفجر شد و خساراتی به بار آورد. فتحعلی شاه با اطلاع از این امر٬ دستور داد برای این دوراندیشی، هم وزن سردار اسماعیل‌خان سکه‌های طلا به او مرحمت شود. چنین کردند و اسماعیل خان معروف به «زرریزخان» شد. او این طلاها را صرف ساختن جایگاه آن سنگاب کرد تا گنبد و پایه‌های سقاخانه با روکشی از طلا مزین شود. از آن زمان این سقاخانه را به «سقاخانه اسماعیل طلا» می‌شناسند. ر. ک: شیرازى، میرزا فضل الله،‏ تاریخ ذو القرنین‏، ص 221، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى‏، چاپ اول، 1380ش.

[6]. جهت آگاهی بیشتر در این زمینه، ر. ک: نمایه 41247 (دیدگاه اسلام درباره تبرک).

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها