جستجوی پیشرفته
بازدید
2348
تاریخ بروزرسانی 1391/07/20
خلاصه پرسش
با توجه به عصمت پیامبر اکرم(ص)، منظور از آیه‌ی شریفه‌ی «وَ اذْکُرْ رَبَّکَ إِذا نَسیت» چیست؟
پرسش
با توجه به این‌که ما شیعیان معتقدیم انبیا و امامان معصوم از هر خطا و نسیان هستند، پس مقصود آیه شریفه «وَ اذْکُرْ رَبَّکَ إِذا نَسیت» چیست؟ آیا آنها در امور طبیعی فراموشی دارند؟
پاسخ اجمالی

یکی از مبانی اعتقادی شیعه؛ عصمت انبیا، پیامبر اسلام‌(ص) و ائمه اطهار(ع) است. عصمت به وسیله‌ی ادله محکمی چون آیات قرآن کریم و روایات به دست می‌آید. براین اساس؛ خطا و نسیان در امور دینی نیز در انبیا و ائمه اطهار(ع) سلب شده و آنها از هرگونه خطا و نسیانی در امور دینی، رها هستند.[1] اما آنچه در مورد معصومان احتمال وقوع داشته و از برخی از آنها نیز نقل شده است، ترک اولی است.[2]

بنابر این، هر کلامی در مرحله اول مخاطب اولیه و خاص خود را دارد و در مرحله‌ٔ دوم خطابی عام بوده و مخاطبان عامی دارد. قرآن نیز از این قاعده مستثنا نیست و در بسیاری از آیات می‌توان دو نوع از خطاب را به دست آورد. این‌گونه آیات در مورد عده‌ای خاص نازل شده و در ظاهر برای همان افراد، بیان حکم می‌کند، اما این بدان معنا نیست که نسبت به غیر مخاطبان اولیه، هیچ شمولی ندارد، بلکه این آیات، همگان را شامل می‌شود. به عنوان مثال، آیات مورد بحث در ظاهر، خطاب به پیامبر اکرم(ص) نازل شده‌اند: «وَ لا تَقُولَنَّ لِشَیْ‏ءٍ إِنِّی فاعِلٌ ذلِکَ غَداً *إِلاَّ أَنْ یَشاءَ اللَّهُ وَ اذْکُرْ رَبَّکَ إِذا نَسیتَ وَ قُلْ عَسى‏ أَنْ یَهْدِیَنِ رَبِّی لِأَقْرَبَ مِنْ هذا رَشَد»،[3] اما در واقع تمام مؤمنان خطاب آیه بوده و حکمی برای همگان بیان شده است. این سیاق در آیات بسیاری وجود دارد که در این مختصر مجال ذکر آنها نیست؛ بر همین معنا، روایتی وجود دارد، امام صادق(ع) در این‌باره فرمود: «نزول قرآن به مانند این است که شما را خطاب قرار دهم و مقصودم این باشد که همسایه بشنود (یعنی خداوند در قرآن برخی گفتارهایی دارد که در ظاهر عده خاصی مخاطب آنند، ولی مقصود این است که این پیام را به همگان برساند)».[4]

علاوه بر این، در مورد این آیه شأن نزولی ذکر شده است. امام صادق فرمود: «قریش از پیامبر اکرم(ص) سؤالاتی را پرسیدند که از جمله آن مسائل، داستان اصحاب کهف بود. پیامبر(ص) به آنها گفت فردا به شما پاسخ خواهم داد و ایشان إن شاء الله نگفتند؛ لذا تا چهل روز وحی بر ایشان قطع شد ... بعد از چهل روز این آیات بر ایشان نازل شد‌‌:  «لا تَقُولَنَّ لِشَیْ‏ءٍ إِنِّی فاعِلٌ ذلِکَ غَداً ... ». و گفته شد که این توقف چهل روزه وحی، به جهت نگفتن إن شاء الله بوده است».[5]

بنابر این، آیه پیرامون ترک اولای پیامبر بوده و منافاتی با عصمت ندارد؛ زیرا ترک اولی مقوله‌ای جدا از گناه و خطا است.

 


[3]. کهف، 23 و24: «هرگز نگو فردا چنین مى‏کنم، مگر این‌که خدا بخواهد و چون از یاد بردى، پروردگارت را به یاد آور و بگو امیدوارم که پروردگارم مرا به راهى روشن‏تر از این هدایت کند».

[4]. «نَزَلَ الْقُرْآنُ بِإِیَّاکِ أَعْنِی وَ اسْمَعِی یَا جَارَة»؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 2، ص 631، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.

[5]. شیخ حرّ عاملى، وسائل الشیعة، ج 23، ص 255، مؤسسه آل البیت (ع)، قم، چاپ اول، 1409ق.

 

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • فرق کلمه های «الریف»، «القریة» و «الضیعة» چیست؟
    1810 تفسیر 1390/12/13
    با توجّه به معانی هرکدام از واژه های مزبور، فرقشان روشن می شود: 1. «رَیف» (به فتح)، به معنای روستا است،[1] اما «رِیف» (به کسر)؛ یعنی، زمینى که در آن کشت و گیاه باشد. همچنین زمین نزدیک به آب را رِیف می نامند.[2] 2. «قَریَه» از ریشۀ «قَرى»، به معناى «جمع شدن» ...
  • آیا تعبیر «یا أَیها الذین آمنوا» در قرآن بر مؤمن بودن مخاطبان دلالت دارد؟
    737 تفسیر 1393/02/17
    آیات بسیاری در قرآن پیرامون مسائل اخلاقی وجود دارد که هر یک بر اساس مناسبتی مانند رفتار افراد مختلف با پیامبر و یا بالعکس نازل شده است. در یکی از این آیات چنین آمده است: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ ...
  • اگر کلام معصوم(ع) کلام واحدی است، لزوم امامت سایر معصومان(ع) چه ضرورتی داشت؟
    741 ضرورت وجود امام 1392/07/16
    در زمینه پرسش مطرح شده؛ از دو راه می‌توان جواب داد: 1. جواب نقضی: همین اشکال در پیامبران نیز وارد است؛ خداوند می‌فرماید: «لا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ»؛[1] میان هیچ‌یک از پیامبران وى، فرق نمی‌نهیم. در حالی‌که چنین اشکالی را کسی مطرح نمی­کند. و پیامبران برای مقاصد و برنامه‌های بس ...
  • حکم روزه کسی که در ماه رمضان از روی ندانستن مسئله، تا اذان صبح با جنابت باقی بماند، چیست؟
    2483 حقوق و احکام 1389/07/24
    پاسخ حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته) به این شرح است:1. روزه ها باید قضا شود.2. کفاره لازم نیست. ...
  • حکم ارتباط و صحبت با دختر نامحرم قبل از ازدواج چیست؟
    10228 حقوق و احکام 1387/06/04
    از نظر شرع مقدس اسلام، هر گونه ارتباط بین دختر و پسر، قبل از ازدواج، اعم از ارتباط مستقیم و غیر مستقیم، حتی در حد گفت و شنودهای عاشقانه اگر با قصد لذت (جنسی) باشد یا خوف فتنه و ترس افتادن به گناه در آن ارتباط وجود داشته باشد، جایز ...
  • در رابطه ایمان و عمل صالح کدام یک بر دیگری تأثیرگذار است؟
    1646 تفسیر 1391/12/22
    در آیه مورد پرسش چنین آمده است: «سخنان پاکیزه به سوى او [خداوند] صعود مى‏‌کند، و عمل صالح آن‌را بالا مى‏‌برد».[1] بسیاری از مفسران می‌گویند مقصود از «کلم طیب» سخنان پاکیزه است که نشان از عقاید صحیح دارد. «کلم طیب» آن سخنى است که با نفس شنونده و گوینده سازگار ...
  • آیا در روایات آمده است که برخی افراد، در شب قدر مشمول رحمت خدا نمی¬‌شوند؟
    988 درایه الحدیث 1392/01/26
    روایات بسیاری وجود دارد که آمرزش گناهان در شب قدر را وعده می­‌دهد.[1] با این وجود برخی انسان‌­ها رفتارهایی را پیش رو می‌­گیرند که نتیجه‌­اش محروم شدن از این رحمت گستردۀ الهی است. گروهی از روایات نیز به چنین استثنائاتی می­‌پردازند. به عنوان نمونه در روایتی آمده است؛ پروردگار در ...
  • آیات 10 و 11 سوره سبأ – به ویژه معنای دقیق عبارت «انِ اعْمَلْ سابِغاتِ ...» - را بیان نمایید؟
    769 تفسیر 1392/12/20
    این آیات شریفه، نعمت‌هایی را که خداوند به حضرت داود پیامبر(ع) ارزانى داشته بیان می‌فرماید؛ مانند هم‌آواز شدن پرندگان با او، ساختن زره جنگی با کیفیت بالا و نرم شدن آهن در دست حضرتشان به فرمان الهى و به صورت اعجاز. برخی پیام‌های این آیات شریفه چنین است: 1. صنعت باید با ...
  • ماده 353 قانون مجازات اسلامی را توضیح دهید؟
    914 حدود، قصاص و دیات 1392/12/13
    حق قصاص از حقوقی است که در اثر جنایت عمدی[1] به وجود می‌آید[2] و چون جنایت بر خود مجنی علیه وارد شده است، طبعاً حق قصاص برای خود او به وجود می‌آید. حال اگر مجنی علیه قبل از انجام قصاص یا بخشش آن، از دنیا برود این حق علی القاعده ...
  • چرا نباید در عمق آفرینش اندیشید؟
    1897 کلام قدیم 1390/09/01
    یکی از مسائلی که در قرآن و روایات به آن سفارش شده، تفکر در خلقت و آفرینش موجودات است.[1] امّا از تفکّر در ذات خداوند نهی شده است؛ مانند این که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: در باره آفرینش خداى بزرگ بیندیشید، امّا در ذات خدا نه.[2] حضرتش در روایت دیگری ...

پربازدیدترین‌ها

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5801  نفر