جستجوی پیشرفته
بازدید
2758
آخرین بروزرسانی: 1399/11/29
خلاصه پرسش
فیلسوفان و عارفان برجسته‌ای مانند ابن عربی از مکتب سوفسطائی دفاع می‌کنند؛ پس چرا فیلسوفان معاصر به مبارزه با این تفکر می‌پردازند؟!
پرسش
سلام؛ علامه طباطبائی برای مبارزه با تفکر سوفسطائی به میدان مباحث نظری وارد شد و کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم را نوشت. اما می‌بینیم که بزرگ فلاسفه و عرفای اسلامی(ابن عربی) اقرار میکند که نزدیک‌ترین مکتب به ما که وجودات را تخیلات می‌دانیم؛ مکتب سوفسطائی است. و این کمال بحث وجود ذهنی در فلسفه است: «فالحضرة الوجودیة إنما هی حضرة الخیال ثم تقسم ما تراه من الصور إلى محسوس و متخیل و الکل متخیل و هذا لا قائل به إلا من أشهد هذا المشهد فالفیلسوف یرمی به و أصحاب أدلة العقول کلهم یرمون به و أهل الظاهر لا یقولون به نعم و لا بالمعانی التی جاءت له هذه الصور و لا یقرب من هذا المشهد إلا السوفسطائیة...». (الفتوحات المکیة، ج 3، ص 525).
پاسخ اجمالی

تفکر سوفسطائی تفکری مخرب؛ بلکه بنیان‌کن هر اندیشه و تفکر است؛[1] از این‌رو اندیشمندان بزرگ به تبیین سستی و بطلان آن می‌پردازند تا بتوانند معارف حقیقی را بر مبانی استوار تبیین کنند؛ در هر صورت تفکر و اندیشه سوفسطائی، اندیشه‌ای نیست که هیچ دانشمندی بتواند از آن دفاع کند.

اما مقصود ابن عربی از این جملات، آن است که وجود به معنای مستقل و بی‌نیاز، منحصر در ذات خداوند است و بقیه‌ی موجودات نمود آن بود هستند.[2] و یا به تعبیر وی، غیر ذات خداوند، خیال وجود هستند؛ فیلسوفان عادی و استدلال‌گران سطحی‌نگر، توان درک این مطلب که از اساسی‌ترین مباحث عرفانی است را ندارند؛ سوفسطائیان از این‌ نگاه که موجودات ظاهری را خیال وجود می‌دانند به آنچه عارفان در صدد اثبات آن می‌باشند، نزدیک هستند؛ البته از دیدگاه دیگر، این سخن سوفسطائیان که مطلق هستی را انکار کرده و تمامش را خیال می‌پندارند، سخنی باطل است.

از این رو در تشبیه و شبیه‌دانستن اندیشه‌ای به اندیشه دیگر باید به جهت شباهت نیز دقت نمود، نه این‌که به محض اعلام تشابه دو چیز، آن دو را در همه‌ی خصوصیات و جهات مشابه دانست.

به عنوان نمونه اگر آسمان و دریا را در آبی بودن شبیه هم بدانیم، این بدان معنا نیست که آن دو در همه جهات با هم شبیه هستند.

 بنابراین تنافی و تعارضی میان این سخن ابن عربی و منکران تفکر سوفسطائی وجود ندارد. 

 


[1]. ر. ک: (سوفسطایی و شکاکیت)، 89310.

[2]. ر. ک: (وحدت وجود)، 4639.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها