جستجوی پیشرفته
بازدید
703
آخرین بروزرسانی: 1402/10/27
خلاصه پرسش
قرآن، زندگی دنیا را به «غثاء احوی» تشبیه کرده است. معنای «غثاء» چه بوده و وجه تشابه چیست؟
پرسش
«غثاءً احوی» در قرآن به چه معنا است؟ و به چه حقیقتی اشاره دارد؟
پاسخ اجمالی

همان‌گونه که در پرسش آمده،  قرآن کریم پایان زندگی دنیایی را به «غثاء أحوی» تشبیه کرده ‌است:

«فَجَعَلَهُ غُثاءً أَحْوى».[1]

«غثاء» به معناى گیاهان خشکى است که روى سیلاب قرار می‌گیرد. همچنین به کف‌هایى که روى دیگ در حال جوشیدن پیدا می‌شود «غثاء» می‌گویند.[2] این واژه تنها دو بار در قرآن آمده است.[3]

«أَحْوى»، یعنى سیاه بعد از آن‌که سبز بود، و این برای آن است که گیاه وقتى خشک شد سیاه می‌شود.[4]

انتخاب این تعبیر با این‌که در مقام بیان نعمت‌های الهى است، ممکن است به یکى از دلایل زیر باشد:

  1. این‌که این وضع گیاهان، بازگو کننده فناى دنیا است، و همیشه درس عبرتى براى انسان‌ها محسوب می‌‏شود. همان گیاهى که در فصل بهار سرسبز و خرم و با طراوت و نشاط آفرین بود، با گذشت چند ماه خشک و سیاه می‌‏شود، و با زبان حال بیانگر ناپایدارى دنیا و گذشت سریع روزگار است.[5]
  2. گیاهان خشک‌ شده هنگامى که روى هم متراکم می‌‏شوند و می‌‏پوسند، تبدیل به نوعى کود طبیعى می‌‏شوند که به زمین قدرت کافى براى پرورش گیاهان تازه می‌‏دهد.[6]

در آیات پیشین(آیه 1-4) پس از بیان آفرینش، تسویه، تقدیر و هدایت، این آیه نمونه مشهود و سریعى از مراحل گذشته و رساندن به غایت منظور را نشان می‌دهد. نشان دادن این نمونه مشهود، گویا از این جهت است که درک غایات و نتایج دوره‌های آفرینش، تقدیر و هدایت، برتر و وسیع‌تر از دید محدود انسان است. شکوفه‌‏ها و برگ‌هاى رنگارنگ دید محدود انسان را آن‌چنان به زندگى جلب می‌کند که از سرانجام آنها غافل می‌شود! از نظر آیات دیدگشاى قرآن، سراسر زیبایی آفرینش، مانند سبزه‌زار خرمی است که پس از چندى تیره و پراکنده می‌شود، و آنچه از آنها باقی می‌ماند گیاهان خشک شده‌‏اى است که تنها می‌تواند خوراک برخی حیوانات بوده و یا خاک را تقویت نماید؛ اما بذر زنده و فشرده‌‏اى نیز از آن باقی می‌ماند که بقاء نوع، و سیر حیات را تأمین و تکثیر می‌نماید، یا به هدایت طبیعى، مجذوب مزاج برترى می‌شود و از آن، نور درک و عقل پرتو می‌افکند:

این نمودار و مثلى از مجموع دوره‌های حیات است براى آنان زندگى دنیا را با مثلى بنمایان: چون آبى که از آسمان فرو فرستیم پس با آن آمیخته شد گیاه زمین، سپس بامدادان خاشاکى شد که بادها پراکنده ‌اش گردانند:

«وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَیاةِ الدُّنْیا کَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِیماً تَذْرُوهُ الرِّیاحُ ...». «إِنَّما مَثَلُ الْحَیاةِ الدُّنْیا کَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ ...».

بنابر این، همین‌که مراحل خلق و تسویه و تقدیر و هدایت، انجام یافت و قوا و استعدادهاى عقلى افراد و نوع انسان، چنان‌که باید ظاهر شد و به فعلیت و فعالیت رسید، با همه شاخ و برگ و شکوفه‌‏هاى زندگى، تیره و خشک می‌گردد و فرو می‌ریزد، تا از زندگى دیگر و برتر سر برآورد.[7]

گفتنی است که چیزهای بی‌ارزش و زودگذر را با «غثاء» مثال می‌زنند، و «غثاءً احوی» در صدد بیان این حقیقت است  دنیا سریع الزوال و زود نابود شدنی است، پس نباید به آن دل بست و شیفته آن شد که انسان را از یاد خدای متعال باز می‌دارد، و حجاب و مانعی برای کمال انسان خواهد شد.


[1]. اعلی، 5.

[2]. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص 602، دمشق، بیروت، دارالقلم‏، الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق.

[3]. مؤمنون، 41. «فَأَخَذَتْهُمُ الصَّیْحَةُ بِالْحَقِّ فَجَعَلْناهُمْ غُثاءً ...».

[4]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج ‏10، ص 720، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[5]. ر. ک: مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 720؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏26، ص 388، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

[6]. ر. ک: تفسیر نمونه، ج ‏26، ص 388- 389.

[7]. ر. ک: طالقانی، سید محمود، پرتوى از قرآن، ج ‏4، ص 10- 11، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، 1362ش.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755356 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734872 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648165 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645408 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640625 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579356 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576971 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559732 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559543 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548755 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...