جستجوی پیشرفته
بازدید
25208
آخرین بروزرسانی: 1391/08/21
خلاصه پرسش
عالم و فاضل به چه کسی می گویند و فرقشان چیست؟
پرسش
عالم و فاضل به چه کسی می گویند و فرق این دو چیست؟
پاسخ اجمالی

علم و دانش مخالف جهل و نادانی است و کسی که دارای علم و دانش باشد به او عالم گفته می شود، اما فضل دلالت بر زیادی در چیزی می کند و مخالف نقص است و کسی که نسبت به دیگران یک نوع فضلیت و برتری داشته باشد به او فاضل می گویند؛ از این رو می توان گفت: هر علمی فضل است، اما هر فضلی علم نیست. به تعبیر فنی، بینشان عموم و خصوص مطلق است؛ لذا می توان گفت هر عالمی فاضل است، اما هر فاضلی عالم نیست.

پاسخ تفصیلی

علم و دانش مخالف جهل و نادانی است[1] و کسی که دارای علم و دانش باشد به او عالم گفته می شود، اما فضل دلالت بر زیادی در چیزی می کند[2] و مخالف نقص است.[3] به تعبیر دقیق تر عِلْم ادراک حقیقت چیزى است و بر دو گونه است:

 

1. ادراک ذات شیء

 

2. حکم کردن بر وجود چیزى با وجود چیز دیگر که برایش ثابت و موجود است یا نفى چیزى که از او دور و منفى است.[4]

 

در روایت  وارد شده است؛ خواب عالم (یعنى کسى که معرفت به نفس و معرفت به خالق دارد) عبادت است.

 

بنابراین کسی که دارای چنین خصوصیت و ویژگی باشد و صاحب علم و دانش باشد به او عالم گفته می شود.

 

فضل در آیات قرآن به دو معنا به کار رفته است:

 

1. برترى؛ 2. عطیّه، احسان و رحمت

 

اوّلى (برتری) ممکن است معنوى باشد؛ مانند: "فَما کانَ لَکُمْ عَلَیْنا مِنْ فَضْلٍ ..."؛[5] شما را بر ما برترى و فضیلتى نبود. "وَ لَقَدْ آتَیْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلًا"؛[6] و ما به داوود از سوى خود فضیلتى بزرگ بخشیدیم‏. و ممکن است مادّى باشد؛ مثل "وَ اللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَکُمْ عَلى‏ بَعْضٍ فِی الرِّزْقِ"؛[7] خداوند بعضى از شما را بر بعضى دیگر از نظر روزى برترى داد.

 

امّا دوّمى؛ مثل "وَ لکِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعالَمِینَ"؛[8] ولی خدا صاحب احسان و رحمت است بر مردمان.

 

راغب می گوید: هر عطیّه‏اى را که بر معطى لازم نباشد فضل می گویند؛ یعنى احسان و رحمت و عطائی که خدا بر بندگان می کند بر خداوند لازم نیست، بلکه از روى لطف و کرم است؛ لذا به آن فضل می گوییم که زیادت است و گرنه بندگان حقى در نزد خدا ندارند.[9] لذا کسی که نسبت به دیگران یک فضل و برتری داشته باشد به او فاضل می گویند.

 

در روایت از پیامبر اسلام (ص) از هر دو واژه استفاده شده است: قال رسول الله: یَا عَلِیُّ نَوْمُ الْعَالِمِ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَةِ الْعَابِدِ یَا عَلِیُّ رَکْعَتَیْنِ یُصَلِّیهِمَا الْعَالِمُ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ رَکْعَةٍ یُصَلِّیهَا الْعَابِد؛[10] پیامبر (ص) فرمود: یا علی خواب عالم از عبادت عابد برتر است، یا علی دو رکعت نمازی که عالم می خواند از هزار رکعتی که عابد می خواند برتر است.

 

نتیجه: با توجه به مطالب بالا می توان گفت: هر علمی فضل است، اما هر فضلی علم نیست، و به تعبیر فنی، بینشان عموم و خصوص مطلق است؛ از این رو می توان گفت هر عالمی فاضل است، اما این طور نیست که هر فاضلی عالم هم باشد. البته ناگفته نماند که اکنون در بیشتر موارد تعبیر "فاضل" منحصرا در افرادی که فضلشان در علمشان است به کار می رود.



[1]. فراهیدى، خلیل بن احمد، العین، ج ‏2، ص 152، انتشارات هجرت‏، چاپ دوم‏، قم، 1410 ق‏.

[2]. مصطفوى، حسن‏، التحقیق، ج ‏9، ص 105، بنگاه ترجمه و نشر کتاب‏، تهران‏، 1360 ش‏.

[3]. ابن منظور، محمد بن مکرم‏، لسان العرب، ج ‏11، ص 524، دار صادر، چاپ سوم، بیروت، 1414 ق‏.

[4]. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، المفردات، تحقیق: داودى، صفوان عدنان، ص 580، دارالعلم الدار الشامیة، چاپ اول، دمشق بیروت، 1412 ق.‏‏

[5]. اعراف، 39.

[6]. سباء، 10.

[7]. نحل، 71.

[8]. بقره، 251.

[9]. قرشى، سید على اکبر، قاموس، ج ‏5، ص 183 – 185، دار الکتب الإسلامیة، چاپ ششم، تهران، 1371 ش‏.

[10]. شیخ صدوق، من ‏لا یحضره‏ الفقیه، ج 4، ص 367، انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1413 هـ ق.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • قضا و قدر الهی را به زبانی ساده و روان توضیح دهید؟
    15804 قضا و قدر 1400/05/12
    «قضا» یعنی حکم، قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، به عنوان مثال اگر به خانه‌ی شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه‌ی شما از چند راه ممکن است. حال اگر از میان چندین ...
  • آداب و احکام قبل و بعد از مردن چیست؟
    265998 احتضار 1392/02/30
    آدابى که در این باره مطرح است، دو بخش دارد؛ بخشى مربوط به قبل از مرگ است که با عنوان «احکام محتضر» از آن یاد مى‌شود و از جمله آنها، این است که باید شخص را در هنگام مردن به پشت بخوابانند به طورى که کف پاهایش به ...
  • این که می گویند خدا فلان بنده اش را به خودش وا گذاشته است، معنایش چیست؟
    22794 تفسیر 1389/11/04
    این یک مفهوم قرآنی است. خداوند متعال در قرآن می فرماید:"نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ "؛ خدا را فراموش کردند، و خدا (نیز) آنها را فراموش کرد. این معنایش این است که چون برخی از انسان ها در دنیا خدا را ...
  • آیا حقیقت حضرت علی (ع) ازلی است؟
    16128 دانش، مقام و توانایی های معصومان 1388/02/12
    معنای ازلی بودن این است که موجودی در گذشته، سابقه عدم (نبود) نداشته باشد؛[1] یعنی همیشه وجود داشته است. منظور از حقیقت حضرت علی (ع)، اگر وجود مادی ایشان باشد روشن است که وجود مادی ایشان ازلی نیست ولی اگر منظور از حقیقت، ...
  • آیا روزه بدون خواندن نماز صحیح و قبول است؟
    114384 Laws and Jurisprudence 1390/05/26
    مطابق با آموزه‌های دینی، نماز اولین فعل عبادی در میان اعمال دینی ما است؛ یعنی پس از اصول اعتقادی (اصول دین)، در مرحله عمل (که از آن به فروع دین تعبیر می‌شود)، اولین چیزی که موضوعیت دارد، نماز است که از آن به ستون و عمود دین تعبیر شده ...
  • منظور از فراز «فاقد کل مفقود» در برخی دعاها چیست؟
    5223 حدیث 1397/06/18
    در مورد معنای جمله «وَ فاقِدَ کُلِ‏ مَفْقُود»[1] که در توقیعی از سوی امام زمان(عج) در دعای ماه رجب، وارد شده است، احتمالاتی وجود دارد: 1. واژه «فقدان» از ریشه «فقد» به معنای عدم و نیستی است،[2] و «فَقَدَهُ»؛ یعنی‌ ...
  • آیا زبان عربی بر باقی زبان‌ها برتری دارد؟
    14381 علوم قرآنی 1392/01/14
    در ابتدا باید به این نکته توجه داشت، که الزامی نیست تا وحی الهی با کامل‌ترین زبان نازل شود، همان‌گونه که شاهدیم برخی از کتاب‌های آسمانی با زبانی غیر از زبان عربی نازل شده‌اند. از سوی دیگر بررسی دقیق ساختار یک زبان و مقایسه آن با دیگر ...
  • آیا فروشنده و راهنمایی کننده روش مصرف قرص "سقط جنین" مباشر سقط محسوب می‌گردد؟ این گناه حق الناس دارد؟
    11771 سقط جنین 1393/02/22
    مباشر سقط به کسی گفته می‌شود که عمل سقط را انجام می‌دهد مانند زنی که قرص می‌خورد یا کسی که آمپول تزریق می‌کند، اما فروشنده قرص یا آموزش دهنده سقط، مباشر محسوب نمی‌شود. ولى به هر حال فروش این‌گونه محصولات و یا راهنمایى (در حدى که مصداق کمک ...
  • خلاصه‌ای از زندگی ام سلمه همسر پیامبر اسلام(ص) را بیان کنید؟
    10795 تاريخ بزرگان 1399/09/05
    نام و نسب ام سلمهام سلمه، کنیه‌ی یکی از امهات المؤمنین از همسران گرامی پیامبر اسلام(ص) است که نامش قبل از اسلام، هند، یا رمله بود.[1] پدرش سهیل[2] و یا حذیفه با کنیه‌ی ابی‌مغیره، ملقب به زاد الرکب،[3] ...
  • چه قیام‌ها و شورش‌هایی در زمان امامت امام هادی(ع) اتفاق افتاد؟
    8615 تاریخ 1393/10/18
    در دوران امامت امام هادی(ع) که با حکومت چندین خلیفه عباسی همزمان بود، برخوردهای اعتقادی، مناقشه‌های علمی، تبعیض‌های قومی، فشارهای اقتصادی و سیاسی؛ جنبش‌های مختلفی را با انگیزه‌های دینی یا غیر دینی برانگیخت که برخی از آنها مانند حرکت کولی‌ها را نمی‌توان به هیچ وجه، قیامی اسلامی دانست، ...

پربازدیدترین ها