جستجوی پیشرفته
بازدید
25301
آخرین بروزرسانی: 1399/07/29
خلاصه پرسش
آیا از طریق قرآن و احادیث می‌توان مسئله‌ی اجتهاد را ثابت نمود؟
پرسش
لطفا آیه و یا حدیثی که اجتهاد را ثابت کند، ذکر کنید.
پاسخ اجمالی

اجتهاد در اصطلاح عبارت است از: تلاش و کوشش علمی جهت درک و استنباط حکم شرعی از ادله‌ی آن (قرآن، سنت، عقل و اجماع) و در قرآن مجید و روایات ائمه‌ی اطهار(ع) مورد سفارش و تأکید قرار گرفته است. خداوند متعال در آیه‌­ی 122 سوره‌ی توبه می‌فرماید: «همه‌ی مؤمنان نمی‌توانند (برای جهاد و نبرد در راه خدا) به سفر بروند، و باید گروهی از مؤمنان سفر کرده تا در دین خدا تفقّه کنند (مجتهد شوند) و چون بازگشتند، مردم خود را هشدار دهند، باشد که (از زشت‌کاری) حذر کنند».

در روایات فراوانی نیز بر ضرورت تفقه در دین (اجتهاد) برای پاسخ‌گویی به سؤالات شرعی، قضاوت، مرجعیت دینی و... تأکید شده است. به عنوان نمونه امام جعفر صادق(ع) به ابان بن تغلب(یکی از یاران خود) فرمود: «ای ابان، در مسجد مدینه بنشین و در مسائل شرعی فتوا بده. من دوست دارم که امثال تو (فقیهان و عالمان و مجتهدان) در میان شیعیان باشند».

در این روایت، به ضرورت وجود عالمان و مجتهدانی که بر مسائل دینی احاطه داشته و به پرسش‌­های مردم پاسخ دهند، تصریح شده است.

پاسخ تفصیلی

«اجتهاد» اصطلاحی، عبارت است از: به کار بردن توانایی‌های علمی و تلاش و کوشش فکری برای استنباط احکام شرعی از منابع آن(قرآن، سنت، عقل و اجماع). اجتهاد به این معنا، کار بسیار مهم و مقدسی است که خداوند در قرآن مجید آن‌را بر گروهی از مسلمانان واجب کرده و می‌فرماید: «همه‌ی مؤمنان نمی‌توانند (برای جهاد و نبرد در راه خدا) به سفر بروند، و باید گروهی از مؤمنان سفر کرده تا در دین خدا تفقّه کنند(مجتهد شوند) و چون بازگشتند، مردم خود را هشدار دهند، باشد که (از زشت‌کاری) حذر کنند».[1]

در این آیه‌­ی شریفه، خداوند بر گروهی از مؤمنان به عنوان واجب کفایی، واجب نمود که به دنبال تحصیل علم و دانش در مسائل دین بروند تا بتوانند به مرحله‌ی تفقه در دین که همان مرحله‌ی اجتهاد است، برسند و بتوانند احکام خداوند را از کتاب و سنت استنباط کرده، هم خود به آن عمل نمایند و هم دیگران را از آن آگاه سازند.

این مسئله در روایات زیادی از ائمه‌­ی معصومین(ع) بیان گردیده است که ما فقط به ذکر چند روایت بسنده می‌­کنیم:

ابوخدیجه از اصحاب امام صادق‌(ع) می‌­گوید: امام صادق(ع) مرا به نزد گروهی از شیعیان فرستاد و فرمود: «به آنها بگو، مبادا اگر خصومت و اختلافی بین شما (شیعیان) پیش آمد، برای قضاوت نزد این قاضیان فاسق بروید، بلکه یک نفر از خودتان را که حلال و حرام ما را می‌­شناسد(فقیه و مجتهد است) برای قضاوت بین خود قرار دهید. به درستی که من این فرد فقیه را قاضی بین شما قرار داده‌­ام، و بپرهیزید از این‌که بعضی از شما شکایت بعضی دیگر را به نزد سلطان ستم‌گر ببرد».[2]

این روایت بر نیاز به فقیهان و مجتهدان دلالت دارد؛ زیرا اختلاف و خصومت در جامعه، امری اجتناب‌ناپذیر است و برای حل این اختلافات باید فقها و مجتهدینی باشند که در بین مردم، بر اساس احکام صحیح اسلامی قضاوت کنند و مردم(شیعیان) مجبور نباشند به زمام‌داران ظالم و فاسق مراجعه نمایند. پس دستور اسلام و ائمه‌­ی معصومین(ع) این است که همواره باید برخی افراد در مسیر اجتهاد و تفقه در دین حرکت کنند.

در روایت دیگری امام عسکری(ع) فرمود: «اما آن فقها(مجتهدان) که نفس خود را حفظ می‌­کنند و حافظ دین هستند و با هواهای نفسانی مخالفت می‌کنند و امر پروردگار را اطاعت می‌کنند، بر مردم واجب است که از آنان(فقیهان) تقلید کنند».[3]

در این روایت، امام عسکری(ع) به شرایط فقها برای احراز مقام مرجعیت دینی مردم اشاره فرمود، و همین‌طور اطاعت از فقیه و مجتهد را بر دیگران واجب شمرده است. این روایت به اهمیت و ضرورت و عظمت مقام مجتهدین و فقیهان اشاره دارد.

هم‌چنین امام جعفر صادق(ع) به ابان بن تغلب(یکی از یاران خود) فرمود: «ای ابان، در مسجد مدینه بنشین و در مسائل شرعی فتوا بده! من دوست دارم که امثال تو(فقیهان و عالمان و مجتهدان) در میان شیعیان باشند».[4]

در این روایت امام(ع)، به ضرورت وجود عالمان و مجتهدانی که بر مسائل دینی احاطه داشته و به پرسش‌­های مردم پاسخ دهند، تصریح شده است. در این باره روایات زیادی داریم که در کتب احادیث آمده است.[5]


[1]. توبه، 122.

[2]. شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، محقق، موسوی خرسان، حسن، ج 6، ص 303، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[3]. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج علی أهل اللجاج، محقق و مصحح: خرسان، محمد باقر، ج 2، ص 457 – 458، مشهد، نشر مرتضی، چاپ اول، 1403ق؛ شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 27، ص 131، ح 33401، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق.

[4]. وسائل الشیعة، ج 27، ص 136، باب وجوب الرجوع فی القضاء و الفتوی الی رواة الحدیث من الشیعة... ؛ محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 17، ص 311، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1408ق، باب وجوب الرجوع فی القضاء و الفتوی الی رواة الحدیث من الشیعة....

[5]. وسائل الشیعة، ج 27، ص 136، احادیث 9_10 _ 21 _ 27 _ 42 و  45. برای اطلاع بیشتر، ر. ک: هادوی تهرانی، مهدی، ولایت و دیانت، جستارهایى در اندیشه‏ى سیاسى اسلام، ص 95- 102، قم، خانه خرد، چاپ سوم، 1381ش؛ «مبانی صدور فتوا»، 524؛ «اجتهاد و قیاس»، 9036؛ «تاریخچه فقه و فقاهت در شیعه»، 30242؛ «مختصری از تاریخ علوم اجتهاد، رجال، درایه و اصول»، 5582.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها