1. شیطان دشمن قسم خوردۀ فرزندان آدم است. او به عزت و جلال الهی سوگند یاد کرد هرگز از فرزندان آدم دست بر ندارد تا این‌که همه را گمراه کند، مگر انسان‌های مخلص را که توان تسلط بر آنها را ندارد.[1]

از این‌رو باید توجه داشت که هیچ وقت نباید از دسیسه‌های شیطان غافل بود؛ زیرا در راستای قسمی که خورده، همیشه در حال وسوسۀ انسان‌ها است. شایان توجه است که شیطان از راهی وارد می‌شود که بتواند آدمی را اغفال نماید با بهانه‌های ظاهراً موجّه، حتی از راه عبادات انسان مؤمن را از رسیدن به کمال باز می‌دارد.

2. همان‌گونه که خود معترفید، بر اساس روایات انسان‌های مؤمن به بلایایی مبتلا می‌شوند؛ اما باید توجه داشت.

الف) همان‌طور که واژه‌شناسان گفتند بلا به معنای اختبار و امتحان است.[2] بنابر این همیشه امتحان به معنای دچار شدن شخص به مصیبت نیست.

ب) دنیا محل امتحان است،[3] و کسی از انسان‌ها نیست که امتحان نشود؛ اما امتحان‌ها شدت و ضعف دارند و بر اساس ظرفیت‌ها و درجاتی که افراد از جهت کمال دارند امتحان می‌شوند؛ مانند کسانی که مراحل دبستان، راهنمایی، دبیرستان، پیش دانشگاهی و دانشگاه را طی می‌کنند، طبیعی است که هر کسی از امتحان مرحلۀ خودش برخوردار باشد؛ یعنی نه دانشگاهی امتحان دبستانی را داشته باشد و نه دبستانی امتحان دانشگاهی را.

ج) یکی از موارد امتحان، ابتلا به مشکلات و مصیبت‌ها است و این مختصّ به مؤمنان نیست، اگرچه به دلیل طی مدارج بالای کمال به وسیلۀ آنان شاید امتحاناتشان سخت‌تر باشد؛[4] امّا این بدان معنا نیست که دیگران به بلایا و مشکلات مبتلا نمی‌شوند؛ بلکه چه بسا انسان های گناه‌کار نیز به بلایایی مبتلا شوند؛ یعنی بسیاری از گناهان است که انجام دهندۀ آن در همین دنیا به کیفرش می‌رسد.[5]

د) تقرّب به خدا منتها درجۀ کمالی است که ممکن است بنده به آن برسد؛ از این‌رو مرتبۀ امتحان او باید از مراحل گذشته سخت‌تر و مهم‌تر باشد.

پس اگر کسی بخواهد به درجه و مراتب بالای کمال برسد باید خود را برای امتحان سخت‌تر آماده سازد، و گرنه به همان داشته‌هایش بسنده نماید.

بنابر این، کسی که به درجۀ بالای کمال می‌رسد، باید منتظر امتحان سخت‌تر باشد نه عذاب و مصیبت شدیدتر، پس با توکل و استعانت از خدا در راه پیشرفت و رسیدن به کمال کوشش نمایید.[6]

[1]. صاد، 82 و 83، گفت: «به عزّتت سوگند، همه آنان را گمراه خواهم کرد، مگر بندگان خالص تو، از میان آنها!».

[2]. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان ‏العرب، ج 14، ص 83، بیروت، دار صادر، چاپ سوم‏، 1414ق. «بَلَوْتُ الرجلَ بَلْواً و بَلاءً و ابْتَلَیْته: اخْتَبَرْته، و بَلاهُ یَبْلُوه بَلْواً إذا جَرَّبَه و اخْتَبَره».

[3]. ملک، 2. «آن‌کس که مرگ و حیات را آفرید تا شما را بیازماید که کدام یک از شما بهتر عمل می‌کنید».

[4]. محدث نوری، مستدرک ‏الوسائل، ج 2، ص 427، حدیث، 2368، «وَ قَالَ النَّبِیُّ (ص) زمانی که خداوند بنده‌ای را دوست بدارد او را به سختی‌ها مبتلا می‌کند اگر شکیبایی نمود او را برمی‌گزیند اگر خشنود شد برای خود معین می‌نماید».

[5]. کلینی، کافی، ج 2، ص 347، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1365ش. «عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (ع) قَالَ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع ثَلَاثُ خِصَالٍ لَا یَمُوتُ صَاحِبُهُنَّ أَبَداً حَتَّى یَرَى وَبَالَهُنَّ الْبَغْیُ وَ قَطِیعَةُ الرَّحِمِ وَ الْیَمِینُ الْکَاذِبَة ...».

[6]. ر. ک: بلایای طبیعی (سیل، زلزله، طوفان و...) و عذاب الاهی، 288 (سایت: 434).