در روایات ما ویژگی‌های زیادی در موضوع علائم ظهور حضرت مهدی(ع) بیان نشده است؛ اما تنها اشاراتی به بعضی از مشخصات آنها شده است که به چند مورد اشاره می‌کنیم:

1. خروج سفیانی: یکی از نشانه‌های ظهور حضرت مهدی(عج) خروج سفیانی است.[1] در روایات آمده است که سفیانی از اولاد عُتْبَةَ بْنِ أَبِی سُفْیَانَ بوده و فرد پلیدی است.[2] وی که از معاندین است به قصد مقابله با حضرت مهدی(عج) برمی‌خیزد و در سرزمینی به نام "بیداء" (در یمن یا مابین مکه و مدینه) -به امر خدا- با لشگریانش به زمین فرو خواهند رفت.[3]
2. یمانی: در رابطۀ با ظهور یمانی قبل از ظهور حضرت مهدی(عج) روایات فروانی رسیده است.

امام صادق(ع) در این باره فرمود:

«علامات ظهور قائم ما پنج چیز است، ظهور سفیانی و یمانی، صیحه آسمانی، کشته شدن نفس زکیه و فرو بردن سرزمین بیداء(گروهی از انسان‌ها)».[4]

امام باقر(ع) در ضمن یک حدیث طولانی می‌فرماید:

«خروج سفیانی، یمانی و خراسانی در یک‌سال، یک‌ماه و یک‌روز واقع خواهد شد، با نظام و ترتیبی مانند نظام یک رشته که به بند کشیده شده، هر یک از پی دیگری...، در میان پرچم‌ها، راهنماتر از پرچم یمانی نیست، که آن پرچم هدایت است؛ زیرا دعوت به صاحب شما می‌کند، و هنگامی که یمانی خروج نماید، خرید و فروش سلاح، برای مردم و هر مسلمانی ممنوع است، و چون یمانی خروج کرد، به سوی او بشتاب که همانا پرچم او پرچم هدایت است و هیچ مسلمانی را روا نباشد که با آن پرچم مقابله نماید، پس هر کس چنین کند، از اهل آتش خواهد بود؛ زیرا او به سوی حق و راه مستقیم فرامی خواند».[5]

بنابر این، با توجه به روایات معصومان(ع)، حرکت یمانی، سمبلی از یک قیام بر حق، در برابر انحراف و گمراهی موجود در دوران غیبت خواهد بود.[6]

3. خراسانی: یکی از علائم ظهور امام زمان(عج) خروج پرچم‌های سیاه از سوی خراسان است.

امام علی(ع) فرمود: «از سه چیز منتظر فرج باشید. گفته شد: یا امیرالمؤمنین! آنها چیست؟ فرمود: ... و پرچم‌های سیاه از خراسان».[7]

امام محمد باقر(ع) در حدیثی فرمود: «پرچم‌های سیاهی از خراسان بیرون آمده و در کوفه فرود می‌آیند، وقتی مهدی(ع) ظاهر گردید، برای بیعت گرفتن به سوی آن می‌فرستد».[8]

این روایت دلالت دارد که خروج پرچم‌های سیاه، نزدیک ظهور حضرت خواهد بود. همچنین نقل شده است که خراسانی از نسل امام حسین(ع) است.[9]

4. شعیب بن صالح: در روایات آمده است که شعیب بن صالح فردی است که از سمرقند خروج می‌کند.[10] وی فرد صالحی است که او و یارانش اشتیاق زیادی به جهاد در راه خدا دارند.[11] در هنگام ظهور حضرت مهدی(عج) در پیشاپیش سپاهیان و یاران آن‌حضرت حرکت می‌کند و از پیش‌آهنگان و فدائیان آن‌حضرت است.[12] اما هیچ نامی از زرقاوی در روایات ما نیامده است؛ نه به عنوان یکی از علائم ظهور یا به هر عنوان دیگر.

نکته مهمی که در این‌جا باید مورد توجه و تذکر قرار گیرد این است که با توجه به این‌که ویژگی‌ها و علامات این اشخاص به طور دقیق و کامل در روایات بیان نشده، تطبیق این اسامی و عناوین بر افراد خارجی کار ساده‌ای نیست و نمی‌توان به مجرد این‌که فرد صالحی در یمن قیام کرد و اقداماتی در مبارزه با کفر و ظلم انجام داد، گفت این همان یمانی مورد نظر روایات است. همچنین خراسانی یا سفیانی یا شعیب بن صالح... .

و آنچه افراد را به اشتباه می‌اندازد همین است که عده‌ای خیلی زود این اسامی و عناوین را بر اشخاص یا جریاناتی که پیرامون‌شان هستند تطبیق می‌کنند و بعد از مدتی که خطایشان روشن می‌شود، سرخورده می‌شوند.[13]

[1]. کلینی، کافی، ج 8، ص 310، حدیث 483، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.‏

[2]. شیخ طوسی، الغیبة، محقق، طهرانی، عباد الله، علی احمد، ناصح، ص 443- 444، قم، بنیاد معارف اسلامی، چاپ سوم، 1425ق.

«رَوَى حَذْلَمُ بْنُ بَشِیرٍ قَالَ قُلْتُ لِعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ صِفْ لِی خُرُوجَ الْمَهْدِیِّ وَ عَرِّفْنِی دَلَائِلَهُ وَ عَلَامَاتِهِ فَقَالَ یَکُونُ قَبْلَ خُرُوجِهِ خُرُوجُ رَجُلٍ یُقَالُ لَهُ عَوْفٌ السُّلَمِیُّ بِأَرْضِ الْجَزِیرَةِ وَ یَکُونُ مَأْوَاهُ تَکْرِیتَ وَ قَتْلُهُ بِمَسْجِدِ دِمَشْقَ ثُمَّ یَکُونُ خُرُوجُ شُعَیْبِ بْنِ صَالِحٍ مِنْ سَمَرْقَنْدَ ثُمَّ یَخْرُجُ السُّفْیَانِیُّ الْمَلْعُونُ مِنَ الْوَادِی الْیَابِس وَ هُوَ مِنْ وُلْدِ عُتْبَةَ بْنِ أَبِی سُفْیَانَ فَإِذَا ظَهَرَ السُّفْیَانِیُّ اخْتَفَى الْمَهْدِیُّ ثُمَّ یَخْرُجُ بَعْدَ ذَلِکَ.

[3]. همان.

[4]. نعمانی، محمد ابراهیم، غیبت نعمانی، باب 14، ص 352، تهران، مکتب صدوق، 1397ق. «أخبرنا محمد بن همام قال حدثنا جعفر بن محمد بن مالک الفزاری قال حدثنی عبد الله بن خالد التمیمی قال حدثنی بعض أصحابنا عن محمد بن أبی عمیر عن أبی أیوب الخزاز عن عمر بن حنظلة عن أبی عبد الله ع أنه قال للقائم خمس علامات ظهور السفیانی و الیمانی و الصیحة من السماء و قتل النفس الزکیة و الخسف بالبیداء».

[5]. غیبت نعمانی، باب 14، ص 369.

[6]. شیخ مفید، ارشاد، ج 2، ص 375، قم، کنگره بزرگداشت شیخ مفید، 1413ق. «سیف بن عمیرة عن بکر بن محمد عن أبی عبد الله ع قال:" خروج الثلاثة السفیانی و الخراسانی و الیمانی فی سنة واحدة فی شهر واحد فی یوم واحد و لیس فیها رایة أهدى من رایة الیمانی لأنه یدعو إلى الحق».

[7]. غیبت نعمانی، باب 14، ص 363.

[8]. شیخ طوسی، الغیبة، ص 274، قم، مؤسسه معارف اسلامی، 1411ق.

[9]. شهیدی، سید اسدالله، زمینه سازان انقلاب جهانی مهدی، ص 439و 445.

[10]. بحار الأنوار، ج 52، ص 213، حدیث 65، ص 233، حدیث 99. [الغیبة للنعمانی‏] مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ عَنِ الْفَزَارِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَاصِمٍ عَنِ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ قَالَ قَبْلَ هَذَا الْأَمْرِ السُّفْیَانِیُّ وَ الْیَمَانِیُّ وَ الْمَرْوَانِیُّ وَ شُعَیْبُ بْنُ صَالِحٍ فَکَیْفَ یَقُولُ هَذَا هَذَا (بیان أی کیف یقول هذا الذی خرج إنی القائم یعنی محمد بن إبراهیم أو غیره).

[11]. همان، ج 53، ص 35، باب 28. «ما یکون عند ظهوره (ع) بروایة المفضل بن عمر، در ضمن حدیثی طولانی: «... لَکَأَنِّی أَنْظُرُ إِلَیْهِمْ عَلَى الْبَرَاذِینِ الشُّهْبِ بِأَیْدِیهِمُ الْحِرَابُ یَتَعَاوَوْنَ شَوْقاً إِلَى الْحَرْبِ کَمَا تَتَعَاوَى الذِّئَابُ أَمِیرُهُمْ رَجُلٌ مِنْ بَنِی تَمِیمٍ یُقَالُ لَهُ شُعَیْبُ بْنُ صَالِحٍ فَیُقْبِلُ الْحُسَیْنُ ع فِیهِمْ وَجْهُهُ کَدَائِرَةِ الْقَمَرِ یَرُوعُ النَّاسَ جَمَالًا فَیَبْقَى عَلَى أَثَرِ الظُّلْمَةِ فَیَأْخُذُ سَیْفَهُ الصَّغِیرَ وَ الْکَبِیرَ وَ الْعَظِیمَ وَ الْوَضِیعَ ثُمَّ ....». قطب راوندی، الخرائج‏ و الجرائح، ج 2، ص 551، قم، موسسه امام مهدی عج، 1409ق. «... إذا حان وقت خروجه اقتلع من غمده فناداه السیف اخرج یا ولی الله فلا یحل لک أن تقعد عن أعداء الله یخرج و جبرئیل عن یمینه و میکائیل عن یساره و شعیب بن صالح على مقدمته إن الله انزل علی اثنتی عشرة صحیفة باثنی عشر خاتما اسم کل إمام على خاتمه و صفته فی صحیفته‏...». همان، ج 3، ص 1167.

[12]. همان. «إذا حان وقت خروجه اقتلع من غمده فناداه السیف اخرج یا ولی الله فلا یحل لک أن تقعد عن أعداء الله فیخرج و جبرئیل عن یمینه و میکائیل عن شماله و شعیب بن صالح على مقدمته إن شاء الله تعالى»؛ نباتی بیاضی، علی بن یونس، الصراط المستقیم، ج 2، ص 155، نجف، کتابخانه حیدری، 1384ق.

[13]. برای آگاهی بیشتر، ر. ک: "علایم ظهور امام زمان (عج)، سؤال 219 (سایت: 2032)" و کتاب با گامهای سبز انتظار.