«فشار قبر» یکی از حقایقی است که مؤمنان به آن اعتقاد دارند. منظور از قبر، قبر ظاهری افراد نیست؛ زیرا در مکانی که میت دفن می‌شود هیچ تغییری ایجاد نمی‌شود، علاوه بر این‌که عده‌ای به گونه‌ای می‌میرند که جسد آنان از بین می‌رود و یا هرگز دفن نمی‌شوند تا آن که بدن آنها از بین می‌رود.

از امام صادق‌(ع) در رابطه با وضعیت شخصی پرسیده می‌شود که بعد از کشته شدن همچنان بدنش بر «دار» باقی است، آیا چنین شخصی عذاب قبر دارد؟ حضرت فرمود: بله.[1]

بنابر این، فشار قبر برای هر نوع مردنی قابل تصور است.

با توجه به این مقدمه باید گفت؛ برخی از اعمال است که باعث فشار قبر می‌شود، و برخی از اعمال است که فشار قبر را از بین می‌برد، که به هر دو مورد اشاره می‌شود.

عوامل ایجاد فشار قبر

در روایات آمده است، بیشترین علتی که انسان به عذاب قبر مبتلا می‌شود؛ سخن‌چینی و بدخلقى و بی‌مبالاتى به نجاست بول(ادرار) است.[2]‏ در روایت دیگر از رسول خدا(ص) نقل شده است:

«عذاب قبر به سزاى سخن چینى، غیبت و دروغ است».[3]

عوامل از بین رفتن فشار قبر

1. پیامبر اسلام(ص) فرمود: سه طایفه از زنان هستند که عذاب قبر از آنها برداشته شده و با حضرت فاطمه دختر حضرت محمّد(ص) محشور می‌شوند؛ زنى که بر غیرت شوهرش صبر کند، زنى که با شوهر بد اخلاق بسازد و زنى که مهریه‌‏اش را ببخشد.^[4]
2. از رسول خدا(ص) روایت شده است؛ صدقه دادن مؤمن آسیب‌هاى دنیا، عذاب قبر و عذاب روز قیامت را از او برطرف می‌کند.^[5]
3. امام علی(ع) فرمود: کسى که در هر جمعه سوره نساء را بخواند از فشار قبر ایمن خواهد بود.^[6]
4. امام باقر(ع): کسى که بر تلاوت سوره زخرف مداومت نماید، خداوند در قبر، او را از حشرات و حیوانات سمى زمین و فشار قبر ایمن می‌‏نماید تا زمانى که در پیش‌گاه خداوند حاضر شود.^[7]
5. آن‌حضرت(ع) در ضمن بیان اثرات زیارت امام حسین(ع) فرمود: زیارت امام حسین باعث ایمن بودن زائر از عذاب قبر می‌شود.^[8]
6. امام صادق(ع): هر چیزى قلبى دارد و قلب قرآن سوره یاسین است‏. کسی که آن‌را قرائت کند از فشار قبر ایمن خواهد بود، و ... .[9]
7. آن‌حضرت(ع) در جایی دیگر فرمود: کسى که بین ظهر پنج‏ شنبه تا ظهر جمعه از دنیا برود، خداوند او را از فشار قبر ایمن می‌‏گرداند.[10]
8. منصور بن حازم می‌گوید: از امام صادق(ع) پرسیدم پاداش کسى که چهار بار حجّ بجا آورده چیست؟ فرمود: اى منصور کسى که چهار بار حج بجاى آورد هرگز فشار قبر نبیند.[11]

گفتنی است که اگر چه عذاب قبر بسیار رنج آور و سخت است، ولی همین فشار و عذاب قبر، کفارۀ گناه مؤمنان است تا در قیامت و هنگام رسیدگی به اعمال، از گناهان آنان کاسته شده باشد. در روایات متعددی به این حقیقت اشاره شده است. سکونى از امام صادق(ع) و ایشان از پدرش و از پدرانش، از امیر مؤمنان(ع) نقل کرده است که رسول خدا(ص) فرمود: فشار قبر براى مؤمن کفّاره نعمت‌هایی است که تباه کرده است.[12]

[1]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 3، ص 241، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1365ش.

[2]. شیخ صدوق، اعتقادات، ترجمه، حسنى، ص 69، تهران، اسلامیه، 1371ش.

[3]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ترجمه جلد شانزدهم، مترجم، کمره ای، محمد باقر، ج ‏2، ص 162، تهران، اسلامیه، 1364ش.

[4]. دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب، ترجمه، رضائی، ج ‏1، ص 413، تهران، اسلامیه، 1377ش

[5]. همان، ج ‏1، ص 444.

[6]. همان، ص 223.

[7]. همان، ص 243.

[8]. محدث نوری، مستدرک ‏الوسائل، ج 10، ص 309، قم، موسسه آل البیت، 1408ق.

[9]. شیخ صدوق، ثواب الاعمال، ترجمه، بندرریگى، ص 223، قم، اخلاق، 1379ش.

[10]. همان، ص 419.

[11]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 217، قم، جامعه مدرسین، 1413ق.

[12]. ثواب الاعمال، ترجمه، بندرریگى، ص 425.