جستجوی پیشرفته
بازدید
13051
آخرین بروزرسانی: 1390/10/25
 
کد سایت ar19949 کد بایگانی 20802 نمایه تفسیر آیه یک سوره‌های حجر و نمل+ عطف به حرف «واو» در قرآن
طبقه بندی موضوعی تفسیر
خلاصه پرسش
بر حسب ادبیات عرب و نظر مفسران عطف به حرف «واو» اقتضای تغایر و دوگانگی دارد، پس چگونه است که در آیات «الر تِلْكَ ءَايَاتُ الْكِتَابِ وَ قُرْءَانٍ مُّبِين،» و «طس تِلْكَ ءَايَاتُ الْقُرْءَانِ وَ كِتَابٍ مُّبِين» یک چیز بر خودش عطف شده است؟
پرسش
خداوند می‌فرماید: «الم ذَالِكَ الْكِتَبُ لَا رَيْبَ فیه،الر تِلْكَ ءَايَاتُ الْكِتَابِ وَ قُرْءَانٍ مُّبِين»، «طس تِلْكَ ءَايَاتُ الْقُرْءَانِ وَ كِتَابٍ مُّبِين». یک اشکال واضح به ذهن می‌رسد و آن این که بر حسب ادبیات عرب و قول مفسران عطف به حرف «واو» اقتضای تغایر و دوگانگی دارد، پس چگونه است که در این آیات یک چیز بر خودش عطف شده است؟
پاسخ اجمالی

در این‌که مراد از کتاب و قرآن در این دو آیه یک معنا است یا هر کدام معنای خاصی دارند، بین مفسران اختلاف نظر وجود دارد؛ گروهی گفته‌اند: «هر دو به یک معنا هستند»، و عده دیگری می‌گویند: «معنای هر کدام با دیگری متفاوت است».

بنا بر دیدگاه کسانی که این دو را دارای معنای متفاوت می‌دانند هیچ اشکالی بر عطف هر کدام بر دیگری وجود ندارد. اما بنابر دیدگاه کسانی که این دو را به یک معنا می‌دانند عطف هر کدام بر دیگری، عطف شیء بر خودش می‌شود و در ابتدای امر ایراد و اشکال به نظر می‌رسد. اما در حقیقت ایراد و اشکالی بر آن وارد.

پاسخ تفصیلی

در آیه «الر تِلْكَ ءَايَاتُ الْكِتَابِ وَ قُرْءَانٍ مُّبِين»،[1] «الکتاب» به صورت معرفه و قرآن به صورت نکره آمده و بر الکتاب عطف شده است، ولی در آیه «طس تِلْكَ ءَايَاتُ الْقُرْءَانِ وَ كِتَابٍ مُّبِين»،[2] «القرآن» به صورت معرفه و کتاب به صورت نکره آمده و بر القرآن، عطف شده است. این کار، نوعى تفنّن در عبارت است و در هر دو مورد معرفه بودنِ يكى براى آن است كه قرآن پيش روى شما است و شما آن را مى‏شناسيد و نكره بودنِ ديگرى براى آن است كه قرآن از چنان عظمتى برخوردار است كه بالاتر از هر سخن ديگرى است و سخن گفتن به مانند آن، دور از دست‌رس بشر است.[3]

در این که معنا و مقصود از کتاب در این دو آیه چیست، بین مفسران اختلاف نظر وجود دارد:

گروهی می‌گویند: «مراد از کتاب، قرآن است بنابر این قرآن و کتاب، دارای یک معنا هستند».[4]

برخی مانند مجاهد معتقدند: «مراد از کتاب، تورات و انجیل است».[5]

بعضی دیگر مانند قتاده می‌گویند: «مراد از کتاب، کتاب‌هایی است که قبل از قرآن بر پیامبران پیشین نازل شده است».[6]

عده‌ای برآنند: «مراد از کتاب، لوح محفوظ است».[7]

بنابر قول کسانی که می‌گویند مراد از کتاب، قرآن نیست بلکه انجیل یا تورات یا کتاب‌های آسمانی نازل شده بر پیامبران پیشین یا لوح محفوظ است هیچ ایراد و اشکالی برای عطف هر کدام بر دیگری وجود ندارد. اما بنابر دیدگاه کسانی که قرآن و کتاب را به یک معنا می‌دانند به نظر ابتدایی و غیر محققانه ممکن است اشکال وارد شود که در عطف، باید بین معطوف و معطوف علیه مغایرت وجود داشته باشد، در حالی‌که در این آیه مغایرت وجود ندارد و عطف شیء بر نفس خود شده است و عطف شیء بر نفس خویش صحیح نیست.

برای جواب این اشکال باید به ادبیات عرب و علم نحو که یکی از علوم ادبی عرب است مراجعه نمود. در علم نحو در بحث عطف به حروف، بیان شده است: «اصل غالب در عطف به حروف این است که بین معطوف و معطوف علیه، از جهت لفظ و معنا مغایرت و دوگانگی وجود داشته باشد و معمولاً در کلام عرب، عطف شیء بر خودش نمی‌شود. اما گاهی عرب، برای مقصود و غرض بلاغی که همان تأکید و تقویت معنای معطوف علیه باشد، فقط به تغایر لفظی اکتفا می‌کند و یک شیء را بر خودش عطف می‌کند»؛ مانند: «و اَلفَی قولها کَذِباً و میناً.» در این جا کَذِب و مَین، از نظر لفظ دارای تغایر هستند، اما از نظر معنا یکی هستند(هردو به معنای دروغ‌گویی هستند) ولی برای تقویت و تأکید معنای کَذِب، مَین را بر آن عطف نموده‌اند. این نوع عطف کردن گرچه کم است، اما طبق قاعده و قانون است.[8]

پس عطف قرآن بر کتاب و یا عطف کتاب بر قرآن در این دو آیه، طبق قاعده و قانون ادبی در کلام عرب و از باب بلاغت به جهت تأکید است و هیچ‌گونه ایراد و اشکالی بر آن وارد نیست، بلکه بر زیبایی معنایی کلام افزوده شده است.

برخی از مفسران نیز در عطف این دو کلمه بر یکدیگر به تأکید و تفنن در عبارت اشاره کرده‌اند که بیانگر همان قاعده ادبی در علم نحو است که بیان نمودیم.[9]

 


[1]. «الر، اين آيات كتاب، و قرآن مبين است»، حجر، 1.

[2]. «طس- اين آيات قرآن و كتاب مبين است»، نمل، 1.

[3]. طباطبايى، سيد محمد حسين، الميزان فى تفسير القرآن،ج 15، ص 339، دفتر انتشارات اسلامى، قم، 1417 ق؛ بانوى اصفهانى، سيده نصرت امين، مخزن العرفان در تفسير قرآن، ج 7، ص 110، نهضت زنان مسلمان، تهران، 1361 ش؛ جعفرى، يعقوب، كوثر، ج 6، ص 9 – 10، بی جا، بی تا؛ نجفى خمينى، محمد جواد، تفسير آسان، ج 9، ص 18 - 19، انتشارات اسلاميه، تهران، چاپ اول، 1398 ق.

[4]. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البيان فى تفسير القرآن، ج 7، ص 329، انتشارات ناصر خسرو، تهران، 1372 ش؛ حسينى، شاه عبدالعظيمى، حسين بن احمد، تفسير اثنا عشرى، ج 7، ص 80، انتشارات ميقات، تهران، چاپ اول، 1363 ش؛ الميزان، ج ‏15، ص 339، ج ‏12، ص 96. 

[5]. به نقل از مجمع البيان، ج ‏6، ص 505. برای آگاهی از زندگی‌نامه مجاهد، ر. ک: پاسخ ۲۱۴۳۰.

[6]. به نقل از، همان.

[7]. قرشى، سيد على اكبر، تفسير احسن الحديث، ج 5، ص 329، بنياد بعثت، تهران، چاپ سوم، 1377 ش؛ فخرالدين رازى، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتيح الغيب، ج 24، ص 540، دار احياء التراث العربى، بيروت، چاپ سوّم، 1420 ق.

[8].  عبّاس حسن، النّحو الوافی، ج 3، ص 472، المحبّین للطّباعة والنّشر، قم، چاپ اوّل، 1428 ق.

[9]. مكارم، شيرازى ناصر، تفسير نمونه، ج 11، ص 6، دار الكتب الإسلامية، تهران، 1374 ش؛ درویش، محیی الدین، اعراب القرآن و بیانه، ج 5، ص 212 - 213، دار الارشاد، سوریه، چاپ چهارم، 1415 ق.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

پرسش های اتفاقی

  • توصیف خداوند در قرآن و عهد عتیق و جدید(تورات و انجیل)، چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند؟
    21555 صفات الهی 1394/03/30
    همان‌گونه که می‌دانید مخاطبان این کتاب‌ها یکسان نیستند؛ چرا که تورات قرن‌ها قبل از قرآن نازل شده؛ به همین دلیل، برخی تفاوت‌های آنها طبیعی بوده و برخی دیگر نیز از جنبه مکمل ‌بودن قرآن قابل توجیه است. علاوه بر این، مدت نگارش عهد قدیم، چند قرن طول کشید ...
  • وقتی که یزید لشکریانش را به آتش زدن کعبه دستور داد، چرا آنان مانند اصحاب فیل، دچار عذاب نشدند؟
    39318 تاريخ کلام 1389/11/09
    در زمان کوتاه حکومت یزید سه جرم کریه و زشتی انجام شد که اوّلش کشتن امام حسین (ع) است، دوم واقعه حرّه، سومش هم به آتش کشاندن کعبه. زمانی که به تاریخ این ستمکاران نگاه می کنیم می بینیم که در دنیا نیز عذاب الاهی بر آنان نازل شد، اما ...
  • آیا امکان خود آگاهی در رویا وجود دارد ؟ دلیل تحقق یافتن برخی رویاها چیست؟
    31815 Theoretical 1389/01/14
    به عقیده حکما خواب حالتی است که در آن حواس ظاهری به تدریج از عالم خارج منقطع می گردد، اما حواس باطنی همچنان فعال است. نفس انسان در موقع خواب در اثر فراغت از پرداختن به عالم خارج و اشتغالات مختلف، توجه به عالم ملکوت  پیدا می کند و هر ...
  • خوردن آن دسته از محصولات کشاورزی که به صورت غیر قانونی آبیاری می‌شوند، چه حکمی دارد؟
    7000 گوناگون 1393/07/03
    شخص به دلیل تخلف از قوانین مربوطه مرتکب معصیت شده است و نسبت به آب مصرفی ضامن است ولی استفاده از سبزیجات مورد نظر اشکال ندارد. ضمائم: پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:[1] حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله ...
  • آیا نظریه «دین و قدرت» و یا «اقتدارگرایی پیامبر(ص)» قابل پذیرش است؟
    428 1402/08/18
    در پاسخ به پرسش مطرح شده، نخست می‌گوییم، آیاتی که مورد استناد قرار گرفته، هرکدام می‌تواند در جایگاه خودش مورد بررسی بیشتری قرار گیرد؛ اما با توجه به این‌که آیات قرآن، همدیگر را تفسیر می‌کنند، باید گفت؛ آیه هشتم سوره ممتحنه، به تنهایی می‌تواند اعلام کننده این واقعیت ...
  • چرا مقام امامت در آیین ما به صورت نسل به نسل از پدر به پسر منتقل شده است؟
    38338 مشروعیت الاهی یا مردمی؟ 1387/06/26
    مقام امامت تنها به کسانی اعطا می گردد که شرایطی همچون عصمت و علم فراوان و... را دارا باشند و از این شرایط کسی جز خداوند اطلاع و آگاهی ندارد. از این رو حتی قبل از خلقت امامان نام و مشخصات آنان از طرف خداوند معلوم ...
  • واژه «زفیر» در قرآن به چه معنا است؟
    561 تفسیر 1402/10/12
    در کتاب‌های لغوی و تفسیری، برای «زفیر» از ریشه‌ی «زفر» معانی مختلفی بیان شده است؛ مانند:نفس کشیدن پى در پى، به گونه‌ای که قفسه‌ی سینه بالا بیاید.[1]ناله‌ی شدید و صدای بد، نظیر صداى الاغ هنگام شروع آن.[2]ناله، آه و حسرت، و گریه ممتد.[3]ناله و ...
  • رابطه میان عرفان و اخلاق عرفانی چیست؟
    7210 عرفان و اخلاق 1395/08/20
    درباره ارتباط میان عرفان و اخلاق عرفانی باید گفت: پژوهشگران علوم دینى پس از مطالعه آثار موجود در تمدن اسلامى که به ارزش‌هاى الهى و کمالات انسانى پرداخته‌اند، با دو گونه آثار نظام‌مند مواجه شدند: یکى آثار عرفانى که آینه علم سلوک هستند و دیگرى آثار اخلاقى که ...
  • منظور از شیطان انس چیست؟
    27090 ابلیس و شیطان 1386/08/23
    "شیطان" اسم عام است برای هر موجود طغیان‌گر، سرکش و منحرف کننده. خواه از نوع انسان باشد، یا از جن و یا هر نوع دیگر. در قرآن کریم شیطان به موجود خاص اطلاق نشده، بلکه حتی به انسان‌های شرور، فتنه‌گر و مفسد هم شیطان گفته شده است.
  • معنا و مدرک قاعده «درء» چیست؟
    83063 General Terms 1393/06/17
    در فقه؛ از قاعده‌ای بحث می‌شود که مشهور به قاعده «درء» است. نام این قاعده از روایت یا روایاتی گرفته شده که ماده «درء = منع» در آن به‌کار رفته است. و معنای کلی‌اش این است: «از افرادی که متهم به خطا و عصیانی هستند که موجب حَدّ(قصاص ...

پربازدیدترین ها