برای روشن شدن معنای حدیث؛ نخست واژۀ «حور» از جهت مفهوم‌شناسی مورد بررسی قرار می‌گیرد، سپس معنای حدیث و وجه تشبیه حضرت فاطمه(س) به حور در خلقت بیان می‌شود.

الف) مفهوم شناسی «حور»

«حور» جمع است، مفردش «حوراء» و «احور» است. حوری به کسی گفته می‌شود که سیاهى چشم او کاملاً مشکى و سفیدى آن کاملاً شفاف است.[1]

برای حور صفات زیادی در آیات و روایات بیان شده است[2] از جمله این‌که:

1. زیبا چهره و زیبا نهادند؛[3] 2. به شوهران خود مهربانند و نظرى به بی‌گانگان ندارند؛[4] 3. خون حیض و خون بکارت ندارند؛[5] 4. دوشیزگان همیشگی‌اند؛[6] 5. همسرانی پاک شده از آلودگی‌هایند؛[7] 6. در زیبایى و طراوت مانند مروارید و مرجان و یاقوت هستند؛[8] 7. زنانی که جز شوهرانشان کسی با آنان مراوده نداشته است.[9]

ب) سند حدیث

حدیث مورد پرسش در کتاب‌های «بحار الانوار»[10] و «مستدرک الوسائل»[11] به سند مشترک از کتاب «دلائل الامامة»[12] ذکر شده است. گفتنی است که در منابع دیگری نیز این حدیث با سلسله سند دیگری –مانند اسماء بنت عمیس- نقل شده است.[13] راویان آن در علم رجال اجمالاً توثیق شده‌اند، و سند حدیث، مورد اعتنا است.

ج) معنای حدیث

معنای حدیث مزبور را در دو بخش می‌توان بیان کرد:

1. معنای ظاهری: به این بیان که پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «فاطمه، حوریّه‌‏اى است که مانند صورت انسان خلق شده است»؛ یعنی حضرت فاطمۀ زهرا(س) مانند حوریان بهشتی از نور آفریده شد، نه از خاک، و دارای صفات حوریان بهشتی است، جسمش آثار ماده و آلودگی‌های آن‌را ندارد؛ از این‌رو، هنگام حیض شدن، خون نمی‌بیند، ولی از جهت صورت و ترکیب ظاهری و شکل و شمایل، مانند انسان‌ها خلق شد و ساختار فیزیکی و ظاهری او شبیه آنها است.

2. معنای عمیق و باطنی: انسان دارای دو حیثیّت است؛ یکی حیثیت مادی و جسمانی که از خاک و گِل آفریده شده است،[14] که دارای آثار و متعلّقات ماده از قبیل جِرم و شکل ظاهری و محدودیت است. و دیگری حیثیت روحی او که از روح حضرت حق تعالی در این کالبد خاکی دمیده شده است،[15] و دارای مراتب بلند و استعداد بی‌نهایت است، و در رسیدن به درجات بی‌انتهای کمال و معرفت الهی، محدودیت ندارد؛ زیرا مراتب کمال حضرت حق و نور وجودی او بی‌نهایت و غیر محدود است.

افزون بر این، حوریان بهشتی و به عبارت جامع‌تر، مجردات از مخلوقات الهی نیز دارای دو حیثیت‌اند: یکی حیثیت جسمانی که از خاک نورانی بهشتی آفریده شدند.[16] بنابر این، دارای آثار مادی و حجاب‌های جسمانی در این دنیا نیستند. دیگری حیثیّت روحانی که محدود به حدودی هستند که از سوی حضرت حق تعالی برایشان به اندازۀ ظرفیّت وجودی هر کدام معیّن و مقدّر شده است و بالاتر از آن حد برای آنان میسّر نیست.[17]

به درستی که حضرت فاطمه(س) در مرحلۀ اول خلقت، همجنس حوریان از خاک نورانی بهشت است، آن هم از نور خود حضرت حق تعالی، پیش از آفرینش آدم(ع). وقتى که پروردگار متعال، آدم(ع) را آفرید، جسم نوری حضرت فاطمه(س) را به صورت یک سیب در بهشت در آورد، و در شب معراج، آن سیب را توسط حضرت جبرئیل(ع)، به پیامبر اکرم(ص) داد و پیامبر(ص) آن سیب را نوش جان کرد و نطفه حضرت فاطمه از آن سیب بهشتی منعقد شد،[18] اما در مرحلۀ وجودی در این دنیا، مانند انسان‌های دیگر از خاک آفریده شده است.

نتیجه این که؛ جسم شریف فاطمۀ زهرا(س) دارای آثار مادی نیست و مانند حوریان است و بسیار زیبا و پاک شده از آلودگی‌ها و حجاب‌های ظلمانی است؛ اما از جهت صورت این دنیایی، مانند نوع انسان‌ها آفریده شده است.