جستجوی پیشرفته
بازدید
19726
آخرین بروزرسانی: 1391/09/18
خلاصه پرسش
از دو متنی که برای حدیث ثقلین نقل شده کدام صحیح‌تر است؟
پرسش
شیعیان می‌گویند پیامبر اسلام(ص) اواخر عمر خود بیان فرمود: من پس از مرگ دو چیز میان شما می‌گذارم یکی قرآن و دیگری عترتم. اهل تسنن می‌گویند: قرآن و سنت. کدام صحیح است؟ منابع هر کدام چیست؟ چرا دکتر شریعتی در کتاب شیعه‌ی صفوی می‌گوید قرآن و سنت؟
پاسخ اجمالی

متنی را که اهل سنت نقل کرده‌اند و در صحیح مسلم و ترمذی و مسند احمد وجود دارد به این عنوان آمده است: «کتاب الله و عترتی» که مشهور بین اهل سنت هم همین متن است.

اما متن دیگری نیز وجود دارد که در منابع صحاح اهل سنت وارد نشده و حاکم نیشابوری آن‌را در کتاب خود آورده است. روایت حاکم نیشابوری را فقط ابوهریره نقل می‌کند که در نقل حدیث هرگز مورد قبول شیعه نبوده است، اما روایت دیگر را در کتب اهل سنت اصحابی؛ مانند ابوسعید خدری، زید بن ارقم و زید بن ثابت، نقل کرده‌اند که هم از نظر تعداد و هم از نظر وثاقت از روایت کتاب مستدرک حاکم نیشابوری بیشتر و برترند.

پاسخ تفصیلی

حدیث ثقلین؛ از جمله روایاتی است که در حدود سی نفر از اصحاب پیامبر اکرم(ص) آن‌را نقل کرده‌اند و بیش از دویست نفر از علمای اهل سنت این حدیث شریف را در حدود پانصد کتاب از تألیفاتشان آورده‌اند.[1] مدارک این حدیث از کتاب‌های اهل سنت را می‌توانید در نمایه‌ی «صحیح بخاری و حدیث ثقلین»، سؤال 6921 ببینید. اما برای نمونه در کتاب‌های شیعه می‌توان به کتاب شریف «کافی» اشاره کرد. در این کتاب آمده است که پیامبر اکرم(ص) فرمود: «إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمْ أَمْرَیْنِ إِنْ أَخَذْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَهْلَ بَیْتِی عِتْرَتِی»‏؛[2] همانا در میان شما دو چیز با ارزش به یادگار گذاشتم که اگر به آن دو تمسک کنید هرگز گمراه نمی‌شوید: کتاب خدا و اهل بیت و عترتم.

متنی را که اهل سنت نقل کرده‌اند و در صحیح مسلم[3] و ترمذی[4] و مسند احمد[5] وجود دارد به این عنوان آمده: «کتاب الله و عترتی» که مشهور بین اهل سنت هم همین متن است.

اما متن دیگری نیز وجود دارد که در منابع صحاح اهل سنت وارد نشده و حاکم نیشابوری آن را در کتاب خود آورده است. وی در این کتاب به نوعی خواسته تا روایاتی را که بخاری و مسلم در صحیح شان نیاورده‌اند جمع آوری کند. حاکم نیشابوری می‌گوید: «....عن أبی صالح عن أبی هریرة قال: قال رسول الله (ص): إنی قد ترکت فیکم شیئین لن تضلوا بعدهما: کتاب الله و سنتی و لن یتفرقا حتى یردا علی الحوض».[6]

همان‌طور که دیده می‌شود این روایت را از ابو هریره[7] نقل می‌کند، و متن این روایت بسیار مشابه است با آنچه که در صحیح مسلم و مسند احمد آمده است، مگر همین کلمه‌ی «سنّتی» که در این دو کتاب و کتاب‌های دیگر اهل سنت «عترتی» آمده است.

دلایل برتری متن «عترتی اهل بیتی» بر متن «سنّتی»

برای برتری متن«عترتی اهل بیتی» بر متن «سنّتی»، چند دلیل ارائه شده است:

1. روایت «عترتی اهل بیتی» در کتاب‌های اصلی اهل سنت؛ مانند صحیح مسلم، ترمذی و مسند احمد آمده، اما روایت «سنّتی» را همان‌طور که گفتیم، حاکم نیشابوری در مستدرک خود آورده است.

2. روایت حاکم نیشابوری را فقط ابوهریره نقل می‌کند که در نقل حدیث هرگز مورد قبول شیعه نبوده است، اما روایت دیگر را در کتب اهل سنت، اصحابی؛ مانند ابوسعید خدری،[8] زید بن ارقم[9] و زید بن ثابت،[10] نقل کرده‌اند که هم از نظر تعداد و هم از نظر وثاقت از روایت مستدرک نیشابوری بیشتر و برترند.

3. روایاتی که با متن «عترتی اهل بیتی» آمده است مورد پذیرش شیعه و سنی است؛ یعنی در عالم اسلام این متن بیشتر مورد قبول واقع شده است.

حل تعارض بین این دو روایت

1. با توجه به مطالبی که گفته شد و تشابه زیادی که این دو روایت با هم دارند، می‌توان نتیجه گرفت که فقط یک متن روایی وجود دارد که همان متن مشهور «عترتی» است و کلمه‌ی «سنّتی» در این روایت سهواً یا عمداً! جایگزین کلمه‌ی «عترتی» شده است، این فرضیه را دور شدن ابوهریره -به عنوان تنها راوی این روایت- و همفکرانش از اهل بیت و عترت پیامبر(ص) بعد از رحلت ایشان و در ماجراهای مربوط به جانشینی و خلافت رسول خدا(ص)، به خوبی تأیید می‌کند. در این حل تعارض روایت ابوهریره به ‌طور کلی از درجه اعتبار و حجیت ساقط می‌شود.

2. احتمال دیگر -هرچند ضعیف- این است که، پیامبر(ص) هر دو روایت را فرموده باشند؛ یعنی روایت مشهوری که در آن آمده است «من دو چیز گرانبها را برای شما بر جا می‌گذارم: کتاب خدا و عترت و اهل بیتم» و در جایی دیگر که فقط ابوهریره شنیده! یا لااقل فقط او روایت کرده است، فرموده‌اند: «آن دو چیز گرانبها کتاب خدا و سنتم» است. در این فرض دو روایت با یکدیگر هیچ تعارضی ندارند؛ زیرا سنت پیامبر(ص) با اهل بیت ایشان هیچ‌گونه تعارضی ندارد، و اهل بیت بهترین عالمان به سنت پیامبر(ص) و برترین عاملان به آن هستند.[11] پس می‌شود دو روایت را از نظر محتوا با یکدیگر جمع کرد. بنابر این، هم متن «عترتی» مورد قبول است و هم متن «سنتی» و هر دو یکدیگر را تأیید می‌کنند.

نتیجه: روایاتی که در آن عبارت «عترتی اهل بیتی» آمده است نه تنها مورد قبول شیعه است، بلکه در بین اهل سنت نیز از شهرت بیشتری برخوردار است، پس واقعیت این دو متن در منابع اصلی بیان شد که هر نویسنده‌ی منصفی باید در مباحثی که مطرح می‌کند آن‌را در نظر گیرد.

 


[1]. حسینی تهرانی، سید محمد حسین، امام شناسی، ج 4، ص 208، نشر علامه طباطبایی، مشهد، چاپ سوم، 1426ق.

[2]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 1، ص 294، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.

[3]. صحیح مسلم، ج 7، ص 123،دار الفکر، بیروت.

[4]. صحیح ترمذی، ج 5، ص 328، حدیث 3874، دار الفکر، بیروت،1403ق.

[5]. مسند احمد بن حنبل، ج 3، ص 14 و 17 و 26 و 59؛ ج 4، ص 371،دار صادر، بیروت. ر.ک: «صحیح بخاری و حدیث ثقلین»، سؤال 6921.

[6]. نیشابوری، محمد بن عبد الله، المستدرک علی الصحیحین، ج 1، ص 172، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1411ق.

[7]. برای آگاهی از شخصیت ابو هریره به نمایه «شخصیت ابوهریره از دیدگاه صحابه»، سؤال 973 مراجعه کنید.

[8]. احمد بن حنبل، مسند احمد، ح 11135، مکتبة الشاملة.

[9]. همان، ح 18464.

.[10] همان، ح 20596.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755356 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734872 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648165 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645408 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640625 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579356 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576971 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559732 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559543 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548755 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...