جستجوی پیشرفته
بازدید
57924
آخرین بروزرسانی: 1400/09/21
خلاصه پرسش
حضرت سلیمان(ع) از خدا خواست تا حکومتى به ایشان عطا کند که بعد از وی سزاوار هیچ‌کسی نباشد. آیا این دعا بوی بخل نمی‌دهد؟! از آن‌سو حکومت امام مهدى(ع) گسترده‌‏تر از حکومت سلیمان(ع) خواهد بود، پس چگونه سلیمان(ع) چنین درخواستی از خداوند داشت؟ آیا ما نیز می‌توانیم در قنوت نماز چنین درخواستی از خداوند داشته باشیم؟
پرسش
این دعای حضرت سلیمان(ع) «رَبِّ اغْفِرْ لی‏ وَ هَبْ لی‏ مُلْکاً لا یَنْبَغی‏ لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدی» بوی بخل نمی‌دهد؟ ضمن این‌که طبق عقیده‌ی ما مسلمانان حکومت امام مهدى(ع) جهانى و مسلما گسترده‌‏تر از حکومت سلیمان(ع)! و آیا می‌توان این دعا را در قنوت نماز خواند؟
پاسخ اجمالی

قرآن کریم در آیه‌ی 35 سوره‌ی «صاد» یکی از دعاها و درخواست‌های حضرت سلیمان(ع) از خداوند را نقل می‌کند که درخواستی منحصر به فرد بوده و در میان پیامبران پیشین و پسین گزارش نشده است:

پروردگارا، مرا ببخش و به من حکومتی عطا کن که بعد از من سزاوار هیچ‌کسی نباشد:

«رَبِّ اغْفِرْ لی‏ وَ هَبْ لی‏ مُلْکاً لا یَنْبَغی‏ لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدی إِنَّکَ أَنْتَ الْوَهَّابُ».

پیرامون این دعای سلیمان دو پرسش مطرح شده است:

یکی این‌که با توجه به مقام حضرت سلیمان(ع) که از انبیای بزرگ بود، آیا این درخواست بوی بخل و حسادت نمی‌دهد؟!

 و دیگر این‌که بر اساس عقیده‌ی مسلمانان حکومت امام مهدی(عج) حکومتى جهانى و گسترده‌‌‏تر از حکومت حضرت سلیمان(ع) است؛ پس چگونه ممکن است که ایشان چنین درخواست ناممکنی را از خداوند داشته باشد؟!

مفسران قرآن کریم پیرامون حکومت بی‌نظیری که مورد درخواست سلیمان(ع) بود، مباحثی را مطرح کرده‌اند که به صورت خلاصه در این نوشتار بیان می‌شود:

  1. برخی معتقدند پیامبران(ع) از خداوند چیزى را درخواست نمی‌کنند، مگر آن‌که در آن اجازه و اذن داشته باشند؛ لذا ممکن است خداوند به سلیمان آموخته باشد حکومتی را درخواست کند که براى دیگرى نباشد؛[1] چرا که چنین حکومتی برای او به صلاح دین بود؛ اما همان حکومت براى غیر او به مصلحت نبود.[2] لذا اگر یکى از ما هم از خداوند درخواست کند که خدایا به من ثروتى بده که از همه بیشتر باشد در صورتى که صلاح دین در آن باشد، چنین دعایی نیکو و پسندیده خواهد بود، و این درخواست را نمی‌توان به بخل و حسادت تأویل کرد.
  2. درخواست سلیمان(ع) به این صورت بود که گفت: خدایا به من پادشاهى و ملکى عنایت کن که نشانه‌‌‏اى براى پیامبرى من باشد، و کسان دیگر از افرادى که من به سوی آنها مبعوث شده‌‏‌ام چنین قدرت و حکومتی نداشته باشند. چنان‌که گفته می‌‏شود: من پس از تو از کسى اطاعت نمی‌کنم؛ یعنى تا تو هستى از غیر تو اطاعت نمی‌‏کنم.[3] و به عبارت دیگر، «بعد» در این درخواست به معنای زمانی نبوده، بلکه به معنای رتبه­ای در زمان خود می‌باشد.

بر اساس این تفسیر، حکومت برتر درخواستی منحصر به زمان حیات سلیمان(ع) بود و منافاتی با حکومت جهانی و مطلقه‌ی امام مهدی(ع) ندارد.

  1. منظور از حکومت گسترده، ثواب آخرت و بهشت است: سید مرتضى علم الهدى در این‌باره می‌گوید: جایز است که سلیمان از خداوند چنین درخواست کند که اى خدا، در آخرت به من از ملک و ثواب بهشت چنان عطا کن که کسى پس از من مستحق آن نباشد؛ زیرا در آن هنگام مسئله‌ی تکلیف برچیده شد و احدى نمی‌‏تواند با عمل و کردار خود مستحق چیزى شود و سزاوار ثواب سلیمان گردد.[4]
  2. سلیمان با این درخواستش از خداوند معجزه‌‏اى را می‌خواهد که مخصوص او باشد، همان‌گونه ‌که «عصا» و «ید بیضا» مخصوص موسی(ع) و «ناقه» مخصوص صالح(ع) و «معراج» و «قرآن» مخصوص پیامبر اسلام(ص) بود.

به این مضمون روایت مرفوعى از رسول خدا(ص) نقل شده است که آن‌حضرت نماز اقامه کرد و سپس فرمود: شیطان بر من آشکار شد تا نمازم را باطل کند، ولى خداوند مرا قدرت داد که او را از خودم دفع کنم و تصمیم گرفتم که او را در جاى محکمى بسته و محبوس کنم تا شما هنگام بامداد آمده و او را تماشا کنید، ولى به یاد سخن سلیمان افتادم که گفت: «هَبْ لِی مُلْکاً لا یَنْبَغِی لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِی»، پس خداوند او را به حالت بد و صورت زشتى طرد کرده و بازگردانید.[5]

  1. منظور سلیمان از این درخواست منع قدرت از پیامبران(ع) نبود، بلکه منظور پادشاهان بودند؛[6] زیرا ترسید که بعد از او حکومت وسیع به دیگران داده شود که حدود الهی را رعایت نکنند. مانند سخن ملائکه هنگام خلقت حضرت آدم(ع) که به خدا گفتند[7]: «أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ».[8]
  2. برخی از مفسران البته با نگاه عرفانی به این موضوع نگریسته و می‌گویند؛ اولا: ذوق و درخواست پیامبران مانند افراد عادى نیست؛ چرا که آنان صاحب ولایت کلیه و مظهر صفات جبروتیه الهیه و داراى مقام عصمت هستند و در اعمال و رفتار آن بزرگواران اسرار و رموزى نهفته است که منحصر به خودشان بوده و کسى که در مرتبه‌‌ی آنان نیست هرگز نمی‌تواند به اسرار اعمال آنها پى ببرد.

ثانیا: آن قدرى که ما بتوانیم در مورد آنها بگوییم، این است که آنان فانى در حق تعالى گردیده‌‌‏اند؛ لذا به حق می‌گویند، به حق می‌شنوند، به حق ادراک می‌کنند، به حق خواهش می‌‏کنند، و چون هر موجودى به قدر خود نماینده‌ی اوصاف الهى و مظهرى از مظاهر ربوبى است، اگر آنان از امور دنیوى چیزى درخواست کنند شاید می‌خواستند در آن، اوصاف الهى و فیوضات رحمانى را بینند، و ممکن است غرض حضرت سلیمان(ع) از درخواست چنین سلطنتى که مافوق تمام سلطنت‌ها باشد، چنین بود که مظهر و نماینده‌ی سلطنت الهى گردد و در سلطنت خود سلطنت حقیقى خدا را بنگرد؛ زیرا که براى احدى شناسایى حق تعالى و صفات او ممکن نیست، مگر به قدر وعاء و ظرفیت وجود خودش و به قدر کمالاتى که به وى افاضه نموده و در وى مندرج گردانیده است.[9]

اما این‌که آیا ما می‌توانیم درخواست‌ها و دعاهای پیامبران را در قنوتمان از خداوند بخواهیم، باید گفت: در قرآن کریم، دعاهای زیادی از پیامبران وجود دارد که خواندن این دعاها در قنوت نماز برای ما نیز مستحب است؛[10] مانند دعای حضرت ابراهیم(ع) که این‌چنین از خدا درخواست می‌کند: «رَبّ‏ اجْعَلْنىِ مُقِیمَ الصَّلَوةِ وَ مِن ذُرِّیَّتىِ رَبَّنَا وَ تَقَبَّلْ دُعَاءِ».[11] و «رَبَّنَا اغْفِرْ لىِ وَ لِوَالِدَىَّ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسَابُ».[12]

اما دعاهایی مانند دعای سلیمان(ع) برای کسی که نه معصوم و نه پیامبر است و امکان داشتن معجزه‌ای برای او وجود ندارد، دعای مناسبی نیست، مگر این‌که آن‌را مقید و مشروط به خصوصیات و ویژگی‌های خود کند و یک فرمان‌روایی و ریاستی را در حد کوچک خود، تقاضا کند و تبرّکاً با استفاده از این آیه و الفاظ آن، خواسته‌ی خود را مطرح سازد.

 

[1]. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن، تحقیق، یاحقی، محمد جعفر، ناصح، محمد مهدی، ج 16، ص 280، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، 1408ق.                       

[2]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 8، 743، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[3]. میبدی، رشیدالدین احمد بن ابی سعد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق، حکمت‏، علی اصغر، ج 8، 352- 353، تهران، امیر کبیر، تهران، چاپ پنجم، 1371ش؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏8، ص 743.

[4]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏8، ص 743.

[5]. همان.

[6]. قشیری، عبدالکریم بن هوازن‏، لطائف الاشارات‏، ج 3، ص 256، مصر، الهیئة المصریة العامه للکتاب‏، چاپ سوم، بی‌تا.

[7]. ‏زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج 4، ص 95، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ سوم، 1407ق.

[8]. بقره، 30.

[9]. بانوی اصفهانی، سیده نصرت امین، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج 11، ص 154، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.

[10]. امام خمینی، تحریر الوسیلة، ج ‌1، ص 183، قم، مؤسسه مطبوعات دار العلم، چاپ اول.

[11]. ابراهیم، 40. «پروردگارا! مرا برپا کننده نماز قرار ده، و از فرزندانم (نیز چنین فرما)، پروردگارا! دعاى مرا بپذیر!».

[12]. ابراهیم، 41. «پروردگارا! من و پدر و مادرم و همه مؤمنان را، در آن‌روز که حساب برپا می‌شود، بیامرز».

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...