جستجوی پیشرفته
بازدید
6223
آخرین بروزرسانی: 1398/03/11
خلاصه پرسش
امام علی(ع) به پیروانش سفارش کرد تا بعد از شهادتشان با خوارج به نبرد برنخیزند؛ چون آنان ناآگاهانه گمان می‌کنند که در مسیر حقّ هستند! آیا نبرد با داعش و گروه‌های تکفیری نیز مصداق این سفارش نیست؟!
پرسش
حضرت علی(ع) در نهج البلاغه در رابطه با جنگ با خوارج که در زمان ما در داعش و وهابی‌ها تجلّی کرده، این مطلب را دارند که: «بعد از من با خوارج نبرد نکنید؛ زیرا کسی که در جست‌وجوی حق بوده و خطا کرده مانند کسی نیست که طالب بوده و آن‌را یافته است». (نهج البلاغه، خطبه 61)؛ منظور ایشان از دلیل نجنگیدن با خوارج چیست؟ لطفاً توضیح دهید.
پاسخ اجمالی
همانگونه که در پرسش آمده، در سفارشی از امام علی(ع) میخوانیم: «لَا تُقَاتِلُوا الْخَوَارِجَ بَعْدِی فَلَیسَ مَنْ طَلَبَ الْحَقَّ فَأَخْطَأَهُ کَمَنْ طَلَبَ الْبَاطِلَ فَأَدْرَکَه‏»؛[1] پس از من با خوارج نبرد نکنید؛ چون کسى که حق را بجوید و اشتباه کند مانند کسى نیست که باطل را بخواهد و آنرا بیابد.
توضیح:
امام علی(ع) در این کلام کوتاه و پر معنا، دستور روشنى درباره نبردهای نظامی بعد از خودشان بیان میفرمایند که بر اساس آن، پیروان حضرتشان نباید خود را درگیر نبرد با خوارج کرده، بلکه باید لبه تیز حملات خود را متوجّه حکومت ظالمانه و ویرانگر بنى امیه کنند.
اکنون این پرسش به ذهن میآید که امام علی(ع) خود به نبرد با خوارج پرداخته و سرانجام توسط یکی از آنان به شهادت رسید. پس سفارش به ترک نبرد با خوارج که مخالف با سیره عملی حضرتشان است، چه توجیهی دارد؟!
در پاسخ باید گفت؛ امام(ع) در همان سفارش مهم به دلیل این موضوع نیز اشاره نموده و میفرماید: آنکه در جستوجوى حق بوده و خطا کرده، مانند آنکس نیست بطلان رویکرد خود را میداند، اما با این وجود برای به دست آوردن آن تلاش میکند.
منظور امام(ع) از «کسی که طالب باطل است»، معاویه و یاران او است.[2] به این ترتیب، به اصحابش توصیه میکند به جاى اینکه در دو جبهه مبارزه کنند، مبارزه خود را متوجّه غاصبان بنى امیه و غارتگران شام سازند.[3]
امام علی(ع) میدانست که یارانشان مانند خود ایشان نبوده و توان مبارزه در دو جبهه را ندارند؛ از اینرو، و با این ارزیابی و آیندهنگری به آنها توصیه میکند که نیروى خود را پراکنده نکنند و در آنِ واحد با دو دشمن وارد مبارزه نشوند، بویژه آنکه «خوارج» با حکومت شام، سخت مخالف بودند و ممکن بود در یک جبهه همراه مؤمنان راستین، با شامیان وارد جنگ شوند. از اینها گذشته، بخش وسیعی از «خوارج» در مرکز حکومت امیر مؤمنان علی(ع) قرار داشتند و به آسانى میتوانستند آنجا را ناامن کنند. مجموعه این جهات سبب شد که امام(ع) این دستور حساب شده را درباره دوران بعد از خودش، به یارانش دهد.[4]
به عبارت دیگر، شرایط زمان امام علی(ع) با شرایط دوران بعد از حضرتشان کاملاً متفاوت بود، و فرمانده لایق و مدبّر کسى است که شرایط مبارزه را روز به روز، بلکه ساعت به ساعت، در نظر گیرد و هرگز جمود بر یک روش نداشته باشد.
علّتى که امام(ع) براى این دستور ذکر میکند بسیار دقیق و لطیف است؛ در مقایسه خوارج با ظالمان شام، نباید فراموش کنید که اینها افراد نادانى بودند که به گمان خود به طلب حق برخاستند، ولى بر اثر جهل و تعصّب، راه افراط را پیموده، از حق تجاوز نموده و در آن سوى حق قرار گرفتند، ولى معاویه و یارانش آگاهانه به دنبال باطل رفتند و به آن رسیدند. بنابراین، اگر بنا باشد انسان تنها با یکى از این دو دشمن مبارزه کند و توانایى بر پیکار هر دو را نداشته باشد، کدام را باید انتخاب نماید؟ مشخص است که ابتدا باید گروه دوم را براى مبارزه برگزید و هرگاه از مبارزه با او فراغت حاصل شد، به مبارزه با گروه باطل اوّل برخاست.
در همین راستا بعد از شهادت امیر مؤمنان(ع) و بعد از صلح امام حسن(ع) و هنگامی که ایشان عازم بازگشت به مدینه بودند، گروهی از «خوارج» بر معاویه شوریدند. معاویه به امام حسن(ع) پیغام فرستاد تا حضرتشان مبارزه با خوارج را بر عهده گیرد! امام در پاسخ فرمود: «من براى حفظ خونهاى مسلمین از ادامه نبرد با تو خوددارى کردم، آیا اکنون به نمایندگی از تو (و زیر پرچم تو) با گروهى جنگ کنم که خودت نسبت به آنان، بیشتر سزاوار کشته شدنی؟!».[5]
هدف امام از این جواب، آن بود که «خوارج» هر چند گمراهند، امّا گمراهى آنها کمتر از معاویه و همدستان او است.
امام على(ع) به دست خوارج شهید شد و این جنایت بزرگ در جهان اسلام به وسیله آنها رخ داد و این کار در زمان خود آنحضرت نیز پیشبینى شده بود، با این حال، امام به دنبال مصلحت مسلمانان است و نه انتقامجویی شخصی و این یکى از نشانه‌‌هاى بارز عدالت آنحضرت است که در تاریخ زمامداران جهان، کمتر نظیر آن دیده شده است.
بدیهى است این دستور امام(ع) ناظر به زمانى است که «خوارج» دست به شرارت و ناامنى در شهرهاى مسلمین نزده و در موضع تهاجمی قرار نگیرند، وگرنه بدیهی است که دفاع از خود در برابر حمله دشمن، لازم و واجب است.
بنابراین، اگر گروههای تکفیری که مانند «داعش» تفکّری خوارجگونه دارند، در بین مردم دست به جنایت و قتل و غارت بزنند، قطعاً باید با آنان مقابله کرد، اما اگر آنان تنها به تبلیغ تفکّر ناآگاهانه خود پرداخته و علاوه بر آن، دشمنی که بر بطلان مسیر خود آگاهی دارد در مقابل ماست، مقابله با گروه دوم از ضرورت بیشتری برخوردار است.
 

[1]. سیدرضى، محمد بن حسین‏، نهج البلاغه، محقق، صبحی صالح، خطبه 61، ص 94، قم، هجرت‏، چاپ اول‏، 1414ق.
این کلام حضرتشان در منابع فراوانی؛ مانند محاسن بیهقى، مروج الذّهب مسعودى، کامل مبرّد، علل الشرایع صدوق و التهذیب شیخ طوسى، آمده است.
[2]. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، ج ‏33، ص 434، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم‏، 1403ق.
[3]. مکارم شیرازى، ناصر، پیام امام امیر المؤمنین(ع)، ج ‏3، ص 16، تهران، دار الکتب الاسلامیه‏،  چاپ اول‏، 1386ش.
[4]. همان.
[5]. ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبه الله‏، شرح نهج البلاغه، ج ‏5، ص 98، قم، مکتبه آیه الله المرعشی النجفی، ‏چاپ اول‏، 1404ق.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755424 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734951 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648314 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645459 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640660 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579425 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576981 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559740 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559560 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548885 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...