جستجوی پیشرفته
بازدید
3553
آخرین بروزرسانی: 1400/05/24
خلاصه پرسش
چرا در آیه‌ی دوم سوره‌ی مؤمنون، کلمه‌ی «صلاة» به صورت مفرد آمده؛ اما در آیه‌ی نهم که نسبتا مشابه با آن است به صورت جمع «صلوات»‌ ذکر شده است؟
پرسش
چرا در آیه‌ی 2 سوره‌ی مؤمنون کلمه‌ی «صلاة» به صورت مفرد آمد؛ اما در آیهی 9 همین سوره به صورت جمع ذکر شده است؟
پاسخ اجمالی

خدای متعال یکی از سوره‌های قرآن به نام «سوره‌ی مؤمنون» را با اعلام رستگاری افراد باایمان آغاز کرد،[1] و سپس به تعیین مصادیق و بیان ویژگی‌های چنین افرادی می‌پردازد که از شرور و عذاب نجات یافته‌اند.

در مرحله‌ی اول، خشوع در نماز از مهم‌ترین اوصاف مؤمنان در نظر گرفته شده و بر آن تأکید می‌شود. این معنا با عبارت «الَّذِینَ هُمْ فِی صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ»،[2] ابراز شده است. همان‌طور که مشاهده می‌شود در این آیه کلمه‌ی «صلات» به معنای نماز به صورت مفرد آمده؛ اما در آیه‌ی دیگری که دیگر وصف مؤمنان را محافظت بر نماز دانسته، نمازها را به صورت جمع مشاهده می‌کنیم: «وَ الَّذینَ هُمْ عَلى‏ صَلَواتِهِمْ یُحافِظُونَ».[3]

درباره‌ی این تفاوت در تعبیر گفته شده است که یکی از معانی محافظت بر نمازها، محافظت بر اوقات آنها است که هر کدامشان زمان مخصوص به خود را دارد و در چندین وقت مختلف و متعدد به جا آورده می‌شود؛ از این‌رو کلمه‌ی «صلوات» به معنای نمازها به صورت جمع آمده است؛ اما از جهت این که خشوع در نماز، امری قلبی بوده و تعددپذیر نیست، در آیه مربوطه، نماز به صورت مفرد ذکر شده است.[4]

دیگر تفاوتی که بین دو آیه وجود دارد، این است که آن آیه‌ای که واژه‌ی صلات در آن به صورت مفرد آمده، در قالب جمله اسمیه ذکر شده است؛ اما آیه‌ی دیگر به صورت جمله فعلیه آمده است. علت این تفاوت در تعبیر به این برمی‌گردد که چون خشوع امری قلبی بوده و در آن تکرار معنا ندارد، در قالب جمله اسمیه که دلالت بر ثبوت دارد، ذکر شده است؛ اما محافظت بر نماز که امری جوارحی است و در انجام هر نمازی تکرار می‌شود، در قالب جمله فعلیه که دلالت بر تکرار عمل می‌کند ذکر شده است.[5]

در نهایت باید گفت، استفاده از تعابیر و اشکال مختلف برای رساندن یک معنا نیز از فنون فصاحت و بلاغت است که حتی اگر هیچ اختلافی در معنا وجود نداشته باشد، باز هم چنین تفاوت‌هایی توجیه‌پذیر خواهد بود.


[1]. «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ».

[2]. مؤمنون، 2.

[3]. مؤمنون، 9.

[4]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 15، ص 11، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق.

[5]. محمدی بامیانی، غلامعلی، دروس فی البلاغه، ج 2، ص 215، بیروت، مؤسسه البلاغ، چاپ اول.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها