جستجوی پیشرفته
بازدید
2449
آخرین بروزرسانی: 1400/09/22
خلاصه پرسش
در روایات سفارش شده است که مؤمن جز به اندازه‌ی ضرورت از دنیا استفاده نکند، پس چرا ائمه(ع) به حداقل‌ها بسنده نفرموده، بلکه برخی لباس‌ها، عطرها، خوراک‌ها و مواردی از این دست استفاده می‌کردند که ضرورتی نداشت؟¬
پرسش
با توجه به این‌که در روایات آمده است مؤمن از دنیا به اندازه ضرورت و اضطرار استفاده می‌کند: «إِنَّمَا یَنْظُرُ الْمُؤْمِنُ إِلَی الدُّنْیَا بِعَیْنِ الِاعْتِبَارِ وَ یَقْتَاتُ مِنْهَا بِبَطْنِ‏ الِاضْطِرَارِ...ِ‏»؛ چرا امام صادق(ع) با استناد به آیه «من حرم زینه الله ....» از ابریشم و خز استفاده می‌کرد؟
پاسخ اجمالی

اساساً تعالیم و دستورات دین اسلام بر اساس تعادل و میانه‌روی و به دور از افراط و تفریط نسبت به امور دنیوی است؛ یعنی نه تماماً جانب آخرت را گرفته و مردم را از دنیا برحذر داشته و نه جانب دنیا را گرفته که آخرت به فراموشی سپرده شود، بلکه دنیا را مقدمه و مزرعه‌ای برای آخرت دانسته است.[1] بر این اساس آنچه مهم است، دل نبستن به دنیا است.

در نتیجه از آن‌جا که ما ناگزیر به زندگی در دنیا هستیم، باید با توجه به آنچه که خدا فرمان داده است، بدون اسراف و بخل و به اندازه عرف و زندگی متوسط جامعه بر زندگی خود مدیریت کنیم:

«وَ الَّذینَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ یسْرِفُوا وَ لَمْ یقْتُرُوا وَ کانَ بَینَ ذلِک قَواماً»؛[2] و کسانی‌اند که چون انفاق کنند، نه ولخرجی می‌کنند و نه تنگ می‏گیرند، و میان این دو [روش‏] حد وسط را برمی‌گزینند.

به عبارت دیگر، با آن‌که می‌دانیم دنیا ارزشی ندارد؛ اما جهت اطاعت فرمان خدا نباید - جز در شرایطی خاص- نعمت‌های دنیا را بر خود حرام کنیم:

«قُلْ مَنْ حَرَّمَ زینَةَ اللَّهِ الَّتی‏ أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیباتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِی لِلَّذینَ آمَنُوا فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا خالِصَةً یوْمَ الْقِیامَةِ کذلِک نُفَصِّلُ الْآیاتِ لِقَوْمٍ یعْلَمُونَ»؛[3] [ای پیامبر] بگو: «زیورهایی را که خدا برای بندگانش پدید آورده، و [نیز ] روزی‌های پاکیزه را چه کسی حرام گردانیده؟» بگو: «این [نعمت‌‌ها] در زندگی دنیا برای کسانی است که ایمان آورده‌‏اند و روز قیامت [نیز] خاصّ آنان می‌باشد». این‌گونه آیات [خود] را برای گروهی که می‌دانند به روشنی بیان می‏کنیم.

با این وجود روایاتی وجود دارند که ظاهرشان بر خلاف آن چیزی است که گفته شده و اشاره دارند که از دنیا تنها در حد ضرورت باید استفاده نمود:

امیرالمؤمنین(ع) فرمود: «مؤمن با دیده عبرت به دنیا می‌نگرد، و از آن از باب اضطرار به اندازه شکم بر می‌دارد، و وصف دنیا را به گوش خشم و دشمنی می‌شنود».[4]

امام صادق‌(ع) فرمود: «دنیا در نزد من مانند مرداری است که هرگاه ناچار شدم از آن می‌خورم».[5]

در توجیه این دسته از روایات باید گفت؛ بهره‌گیری پرهیزکاران از دنیا نه به دلیل دلبستگی به آن؛ بلکه به این دلیل است که برای اطاعت از فرمان پروردگار مبنی بر حفظ حیات و داشتن یک زندگی متوسط مانند افراد جامعه، چاره‌ای جز انتخاب این روش نداریم. به عبارت دیگر، در انتخاب چنین روشی اختیار با ما نیست، بلکه چون فرمان خدا است گویا با اضطرار به سمت دنیا می‌رویم؛ اما حتی دستور خدا به بهره‌برداری از دنیا ما را به این باور نمی‌رساند که نعمت‌های دنیایی جاوید بوده و برای رسیدن به آن از هر راه حلال و حرامی وارد شویم.

در نتیجه معنای روایاتی که استفاده از دنیا را تنها به اندازه ضرورت می‌دانند آن نیست که تا زمانی که از گرسنگی و تشنگی در معرض مرگ قرار نگرفته‌ایم، به هیچ وجه از آب و غذا استفاده نکنیم و با ارزان‌ترین و مندرس‌ترین لباس خود را بپوشانیم و جز در موارد ضروری سوار بر مرکب و وسایل نقلیه نشویم، از هیچ عطری استفاده نکنیم چون ضرورتی ندارد و ...

از این جهت در روایات سفارش شده است که از منافع دنیوی تا زمانی که منجر به حرام نشود، می‌توان بهره برد:

یوسف بن ابراهیم لباس خز می‌پوشید که ریشه‏‌هایش از ابریشم بود و خدمت امام صادق(ع) می‌رفت. از آن‌حضرت(ع) پرسید آیا پوشیدن لباس خز اشکال دارد؟ آن‌حضرت(ع) فرمود: پوشیدن خز اشکال ندارد … امام حسین(ع) نیز هنگام شهادت لباسی از خز بر تن داشت ... امام علی(ع) ابن عباس را به سوی خوارج فرستاد، وی بهترین لباسش را پوشید و عالی‌ترین عطرها را به کار برد و بر بهترین مرکب‏ها نشست و به سوی آنها به راه افتاد تا با آنان روبرو گشت. خوارج گفتند: تو به نظر ما بهترین مردم بودی. به چه دلیل با لباس و مرکب جباران آمده‏ای؟! ابن عباس آیه‌ی «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ‏...»؛[6] (بگو چه کسی زینت‌‏ها و روزی‌های پاک را که خداوند برای بندگانش بر آورده حرام می‌نماید» را برای آنها خواند و سپس گفت: من می‌پوشم و تجمل می‌کنم؛ چراکه خداوند زیبا است و زیبایی را دوست می‏دارد، ولی باید از حلال باشد».[7]


[1]. ر. ک: «جدایی آخرت جویان از دنیاطلبان در قرآن»، سؤال 26371.

[2]. فرقان، 67.

[3]. اعراف، 32.

[4]. سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق، صبحی صالح، ص 539، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق.

[5]. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب،‏ ج 2، ص 146، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، 1404ق.

[6]. اعراف، 32.

[7]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 6، ص 442، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • چرا باید نماز را به زبان عربی بخوانیم؟
    89600 نماز 1385/11/24
    برای روشن شدن پاسخ، ابتدا باید منظور از سؤال روشن شود، اگر منظور این است که به جای عربی زبان دیگری جایگزین شود، این سؤال برای افراد بی‌گانۀ از آن زبان نیز مطرح است! و اگر منظور این است که چرا باید نماز را فقط به زبان عربی ...
  • آیا در کتب اربعه شیعی، حدیثی در ارتباط با حفظ قرآن وجود دارد؟!
    17262 حدیث 1394/07/21
    در نزد شیعه، چهار کتاب اصلی وجود دارد که به آنها کتب اربعه گفته می‌شود. این چهار کتاب، سه مؤلف دارد؛ یعنی دو کتاب از این چهار کتاب، توسط یک نفر جمع‌‌آوری شده است. با توجه به این‌که سه کتاب از این چهار کتاب بیشتر شامل روایات فقهی ...
  • آیا در میان اندیشمندان دینی نوعی فردوسی ستیزی وجود دارد؟
    7927 نقش اندیشمندان دینی 1393/01/20
    در مورد شاعران مسلمانی که در ادبیات فارسی نقش چشمگیری داشته‌­اند، نه باید راه افراط را پیموده و نه از سر تفریط قدم برداشت. در این زمینه، نمایه «مولوی اعتقادات و انتقادات»، سؤال 6419 مطالعه شود. فردوسی نیز استثنایی از این کلیت نیست. واضح است که او ...
  • هرمنوتیک چیست و چه ارتباطی با نسبی گرایی دارد؟
    67924 هرمنوتیک 1387/02/14
    واژه هرمنوتیک داراى دو اصطلاح است:أ- اصطلاح عام: در این اصطلاح، این واژه هر گونه تحقیقى را که در باره تفسیر متن صورت بگیرد، شامل می‌‏شود، از این رو هرمنوتیک، تمام نحله‌‏ها را در این زمینه در بر می‌گیرد و ...
  • اگر به نذر عمل نشود، وظیفه‌ چیست؟
    31325 عهد، نذر و سوگند 1395/09/15
    چنانچه نذر مذکور، مطلق بوده و زمانی برای آن تعیین نشده‌ است، به نحوی که اگر الان آن‌را انجام دهد، مخالفت با نذر به شمار نمی‌آید، باید طبق نذر عمل کند و چیز دیگری بر عهده وی نیست. اما اگر نذر، زمان خاصی داشته و از روی عمد ...
  • چرا در آیه «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» و نیز سه آیه بعد از آن، کلماتی که با «نفس» مرتبطند، تماماً مؤنث‌اند؟
    23043 صرف و نحو 1394/04/23
    «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ؛ ارْجِعی‏ إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً؛ فَادْخُلی‏ فی‏ عِبادی‏؛وَ ادْخُلی‏ جَنَّتی‏».[1] همانگونه که در پرسش مطرح شد، تمام کلمات مرتبط با واژگان «نفس»، کلماتی مؤنث‌اند. «أیتها»، «المطمئنة»، «ارجعی»، «ربّکِ»، «راضیة»، «مرضیة»، «فادخلی» و «ادخلی». دلیل برخورد با واژه‌هایی چون «نفس» به ...
  • برادران حضرت یوسف(ع) دچار چه نوع ضعف‌هاى اخلاقى بودند؟
    21034 تفسیر 1392/07/16
    از مهم‌ترین رذایل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف(ع) حسادت، تکبّر، تهمت و دروغ آنان بود. منشأ این رذائل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف، نقصان شخصیتی آنها بود و آنان برای توجیه رفتار ناشایستشان به فرافکنی پرداخته و پدر را مقصّر می‌شمارند. برادران یوسف بجای این‌که دلیل محبت بیشتر ...
  • چرا در آیه وضو، «مرافق» به صورت جمع آمده، اما «کعبین» به صورت تثنیه است؟
    25239 تفسیر 1392/10/23
    آیه وضو که بیان کننده کیفیت وضو ساختن است، در آیه ششم سوره مائده آمده است که در آن خداوند می‌فرماید: «اى کسانى که ایمان آورده‌‌اید! هنگامى که به نماز می‌‌ایستید، صورت و دست‌‌ها را تا آرنج‌‌ها بشویید! و سر و پاها را تا مفصل‌‌ها [برآمدگى پشت پا] ...
  • حکم مایع لزجی که گاهی در خواب از شخص خارج می گردد چیست؟
    20076 Laws and Jurisprudence 1388/08/07
    در خصوص حکم خود ارضایی و راه های نجات از آن می توانید به نمایه های: استمنا و راه نجات از آن سؤال شماره 326 (سایت: 1887)، راه نجات از استمناء سؤال شماره 1028 (سایت: 1083)،
  • زندگی‌نامه‌ی برید بن معاویه عجلی را بیان نمایید.
    2771 تاريخ بزرگان 1399/09/12
    برید بن معاویه عجلی،[1] عربی،[2] از اصحاب امام باقر(ع)[3] و امام صادق‌(ع)[4] است. کنیه وی اباالقاسم بود[5] و به همراه زرارة بن اعین، معروف ابن خربوذ مکی، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار و محمد بن مسلم ...

پربازدیدترین ها