جستجوی پیشرفته
بازدید
19289
آخرین بروزرسانی: 1401/12/14
خلاصه پرسش
در دنیای کنونی معیارهای قناعت چیست؟ و زندگی در چه سطحی می تواند یک زندگی متوسط و بر اساس قناعت باشد؟
پرسش
با سلام؛ در مورد مسئله قناعت در این زمان، انسان باید در چه سطحی زندگی کند تا انسان قانعی محسوب شود؟ در کتاب معراج السعادة در خصوص فضیلت فقر و قناعت، از طرفی گفته شد خدا روزی دهنده بندگان است و هرکسی سهم معینی در این دنیا دارد که در این شکی نیست. و انسان‌ها را از پس‌انداز و نگرانی برای روزهای آینده نهی کرده‌اند. از طرف دیگر هم گدایی را بد دانسته‌اند، ولی در این زمانه انسان نیاز به پس‌انداز برای خرید خانه، بیماری‌های احتمالی، ازدواج، بچه‌دارشدن و غیره دارد که اگر پس‌انداز نکند همیشه باید نگران آینده باشد. مثلا گفته‌اند کسی که بمیرد و خانواده‌اش پس از او محتاج باشند مسلمان نیست. و از سوی دیگر گفته‌اند نیازی نیست پدر برای آینده فرزندانش مال جمع‌آوری کند. اگر انسان فقط به فکر امروز خود باشد و به بیمه و پس‌انداز فکر نکند باعث نمی‌شود در دوران پیری محتاج و ذلیل باشد؟ اگر فقر از غنا بالاتر است، پس چرا در دعاها از خداوند کریم وسعت روزی را طلب می‌کنیم؟!
پاسخ اجمالی

از آن‌جا که مطالب مطرح شده در پرسش، در صدد بیان نوعی تضاد و دوگانگی در مسائل مادی و معیشتی از دیدگاه اسلام است؛ لذا ما در این نوشتار به صورت خلاصه و فشرده، با بیان چند نکته به تبیین نظریات دین اسلام در مسئله فقر، غنا و قناعت می‌پردازیم:

  1. همان‌گونه که می‌دانید، اسلام دین کامل و جامعی است و برای تمام شئون زندگی انسان طرح و برنامه دارد. و می‌دانیم که خداوند متعال انسان را از قوای عقل، غضب و شهوت آفرید، و با توجه به این قوا برای او -در سیر تکاملی‌اش- دستور و برنامه زندگی را از طریق پیام آورانش اعلام کرد، تا انسان با عقل خویش و به مدد پیامبران بتواند زندگی سعادت‌مندی را داشته باشد.
  2. نیز می‌دانیم که این قوه شهوانی است که انسان را وادار به کار و تلاش می‌کند، تا در دنیا بتواند برای خود و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند، در جنبه‌های مادی و معنوی مفید واقع شود. حال که چنین است، انسان برای این‌که بتواند در این دنیا زندگی کند، باید تلاش و کوشش کند و هر کسی که کار و تلاش کند، طبیعی است که می‌تواند با آنچه را که از محصول و ثمره کارش به دست می‌آورد، زندگی به نسبت خوبی برای خود فراهم کند.
  3. اکنون انسان اگر بخواهد در این کار و تلاش دنیایی، گرفتار حرص و طمع نشود، باید اعتدال و میانه‌روی را سرلوحۀ برنامه‌هایش قرار دهد، میانه‌روی و اعتدال همان صفت پسندیده‌ای است که آموزه‌های دینی و عقل ما را به آن فرامی‌خواند. اگر انسان توانست در مقابل خواسته‌های نفسانی که وی را به حرص و طمع دعوت می‌کند که نتیجه‌اش طغیان و سرکشی[i] است، مقاومت کند. به حد اعتدال خواهد رسید. در اعتدال و میانه‌روی، نه فقر است که انسان از آینده خود بیمناک باشد، و نه طمع و خواسته‌های روز افزون که انسان را از یاد خدا غافل و از مسیر رشد و تعالی منحرف سازد.
  4. این همان قناعتی[ii] است که به رعایت آن در زندگی فراخوانده شدیم؛ یعنی اکتفاکردن به حد متعارف زندگی براساس معیارهای دینی، و پرهیز از تجمل‌گرایی،[iii] و دوری از شکوه و گلایه از وضعیت موجود.
  5. این‌که گفته شد، هر کسی در این دنیا سهمی دارد، درست است؛ این یعنی تلاش در حد توان و متعارف برای به دست‌آوردن روزی حلال، با توکل و امید به رزاقیت خدا، و نهی از ثروت‌اندوزی[iv] بی‌حد و اندازه. در این راستا است که قناعت معنا پیدا می‌کند؛ یعنی اگر انسان سعی و تلاش خود را به کار گرفت -البته از راه‌های صحیح و درست- دیگر نگران نیازهای مادی آینده نخواهد بود؛ چرا که انسان مأمور به کار و تلاش است و روزی و برکت زندگی از جانب پروردگار خواهد بود. اگر کسی از این زاویه به دنیا و زندگی دنیایی نگاه کند، نه نگران فقر خواهد بود و نه از حرص و تکاثر دلهره خواهد داشت؛ زیرا که او طبق قواعد و قوانین عمل کرد، در عین حال اگر فقری به سراغش آمد، آن فقر، فخر است[v] که پیشوایان دین آن‌را ستوده‌اند، و اگر به مال و سرمایه‌ای دست یافت، نه تنها فتنه‌ای برایش نخواهد بود که زینت زندگی خواهد شد.[vi]
  6. بنابراین، نه فقر به خودی خود و بدون در نظر گرفتن ارزش‌های دینی، ارزش ذاتی دارد و نه ثروت و مالی که از راه حلال به دست آید مذموم است. فقر و غنا هر دو از ابزارهای امتحان الهی هستند که می‌توانند مایۀ پیشرفت و تعالی، و یا انحراف و انحطاط انسان واقع شوند. البته، از این مطلب نباید غافل شد که انسان فقیر در جامعه نسبت به هم‌نوعان خویش مسئولیت کمتری خواهد داشت، و در روز واپسین در پیش‌گاه خداوند، حساب آسان‌تری دارد؛ چراکه در مورد مال دنیا فرموده‌اند: «در حلالش حساب و در حرامش عقاب است».[vii]
  7. ارث گذاشتن برای فرزندان و قرض الحسنه و...، در همین چهارچوب قرار می‌گیرند. اگر پس‌انداز مورد نکوهش باشد که دست‌گیری از ضعیفان و فقیران، معنا نخواهد داشت، این‌گونه است مسئله ارث. البته در این‌جا نباید نسبت به دیگر ارزش‌های دینی؛ نظیر حج، انفاق و... بی‌تفاوت ماند. بنابراین، آنچه که مورد نکوهش است، ثروت‌اندوزی غیر متعارف است،[viii] نه پس‌انداز بخشی از درآمد زندگی برای آینده خود و فرزندان.[ix]

[i]. «کَلاَّ إِنَّ الْإِنْسانَ لَیَطْغى* أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى»؛ به یقین انسان طغیان می کند، از این که خود را بی‏ نیاز ببیند!. علق، 6-7.

[ii]. ر. ک: « آثار قناعت و فرق آن با بخل»، 14858.

[iii]. ر. ک: «اسلام و مسئله تجمل‌گرایی»، 44478.

[iv]. ر. ک: «اسلام و ثروت اندوزی»، 1398؛ «خطر تکاثر و ثروت اندوزی»، 118101.

[v]. «رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ (ص) الْفَقْرُ فَخْرِی وَ بِهِ أَفْتَخِرُ»؛ پیامبر اسلام(ص) فرمود: فقر مایه مباحات من است و من به آن افتخار می کنم. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 69، ص 30، بیروت، موسسة الوفاء، 1409ق.

[vi]. «الْمالُ وَ الْبَنُونَ زینَةُ الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ الْباقِیاتُ الصَّالِحاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَواباً وَ خَیْرٌ أَمَلا»؛ مال و فرزند، زینت زندگى دنیا است و باقیات صالحات [ارزش هاى پایدار و شایسته‏] ثوابش نزد پروردگارت بهتر و امید بخش ‏تر است. کهف، 46.

[vii].  «... وَ اعْلَمْ أَنَّ فِی حَلَالِهَا حِسَاباً وَ فِی حَرَامِهَا عِقَابا...». محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج 12، ص 51، قم، مؤسسة آل البیت، 1408ق.

[viii]. «واى بر هر عیب جوى مسخره‏ کننده ‏اى! همان کس که مال فراوانى جمع ‏آورى و شماره کرده (بدون ‏آن که مشروع و نامشروع آن را حساب کند)! او گمان می کند که اموالش او را جاودانه می ‏سازد.

[ix]. ر. ک: «آینده ‌نگری و تفاوت آن با آرزوهای دراز»، 23058.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755356 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734872 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648165 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645408 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640625 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579356 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576971 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559732 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559543 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548755 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...