جستجوی پیشرفته
بازدید
18914
آخرین بروزرسانی: 1402/10/08
خلاصه پرسش
آیا این نظریه درست است که در کتاب کافی احادیث صحیح کمی وجود دارد؟
پرسش
گفته شده که کلینی ملاکاتی برای حدیث صحیح بیان کرده است که بر آن اساس در کتاب کافی احادیث صحیح کمی وجود دارد؟ و شاهد این مطلب تدوین کتبی است که بعد از کلینی نوشته شده است، از این رو وحید بهبهانی (ره) می گوید "ما در کتاب کافی شاهد روایاتی هستیم که قطع به عدم صدور آن از معصوم داریم". آیا این نظریه درست است؟
پاسخ اجمالی

معیار و ملاکاتی که کلینی برای انتخاب حدیث بیان کرده در مورد احادیثی است که متعارض و متناقض باشند ؛ نه این که معیار برای شناخت تمام احادیث صحیح همین سه راه یعنی عرضه روایت بر قرآن، مخالفت عامه و تخییر باشد؛ بلکه معیار بیش از این ها است.

تدوین کتب بعد از کلینی به معنای عدم کفایت کتاب وی نیست چون خود مؤلفین کتب اعتراف به مقبولیت کافی دارند.

پاسخ تفصیلی

برای روشن شدن پاسخ این نظریه چند نکته را باید در نظر داشت:

1. مرحوم ثقة الاسلام کلینی (ره) از بزرگان علماء شیعه در زمان غیبت صغری است که بسیاری از علماء، زبان به مدح و ستایش او گشوده اند[1]. مرحوم محمد تقی مجلسی (ره) می گوید: حق این است که در میان علماء شیعه مانند کلینی (ره) نیامده است و هر که در اخبار و ترتیب کتاب او دقت کند در می یابد که او از جانب خداوند تبارک و تعالی مؤید بوده است.[2]

2. معیار و ملاکاتی که کلینی برای انتخاب حدیث بیان کرده در مورد احادیثی است که متعارض و متناقض باشند ؛ نه این که معیار برای شناخت تمام احادیث صحیح همین سه راه یعنی عرضه روایت بر قرآن، مخالفت عامه و تخییر باشد؛ بلکه معیار بیش از این ها است؛ توضیح بیشتر در نکته بعدی اشاره می شود.

3. آنچه که از برخی از علما در شمارش احادیث کافی بیان می شود بر اساس تعریف و اصطلاحی است که در قرون متأخر از زمان مؤلفین کتب اربعه رایج گشته، اما در نظر محققان امروزی ملاک در اعتبار حدیث، وثوق به روایت است نه صرف وثاقت راوی؛ چنان که قدماء نیز روایتی را صحیح می نامیدند که به صدور آن اطمینان داشته اند[3] یعنی نتیجه بررسی سندی و متنی یک حدیث، اطمینان به صدور آن از معصوم(ع) بوده است و آنان چنین چیزی را صحیح می نامیدند.

4. در مقابل این عده که روایات موجود در کافی را  مورد خدشه قرار می دهند، عده ای با دید اعتبار کامل به کافی نگاه می کنند:

شیخ مفید معتقد است بهترین و پرفایده ترین کتاب شیعه، کتاب کافی مرحوم کلینی (ره) است.[4]

سید مرتضی (ره) می گوید: بسیاری از روایات کتب اربعه شاید خبر واحد بوده باشد ولی ما از راه های مختلف قطع به صدور آن از ائمه (ع) داریم: 1. تواتر از طریق شیوع و کثرت انتشار آن. 2. قرائنی که دال بر صحت آن روایات می باشد.[5]

محقق کرکی و محمد امین استر آبادی بر این باورند که مثل کتاب کافی در جهان تشیع نوشته نشده است.[6]

نجاشی می گوید: محمد بن یعقوب کلینی از بزرگان و وجوه اصحاب ما در ری و در نقل حدیث اوثق و اثبت مردم بوده است و کتاب کافی را در مدت 20 سال نوشته است.[7]

صاحب معالم و منتقی الجمان نیز می گوید: ان احادیث الکتب الاربعة و امثالها محفوفة بالقرائن و انها منقولة من الاصول والکتب المجمع علیها بغیر تغییر[8] و در بحث اجازه می گوید:، ان اثر الاجازة بالنسبة الی العمل انما یظهر حیث لایکون متعلقها معلوما بالتواتر و نحوه ککتب اخبارنا الاربعة فانها متواتره اجمالا والعلم بصحة مضامینها تفصیلاً یستفاد من قرائن الاحوال و لامدخل للاجازة فیه غالباً.[9] یعنی چون ما از راه قرائن علم به صحت کتب اربعه داریم لذا اجازه در آن تأثیری ندارد.

فیض کاشانی (ره) معتقد است: کافی، شریف ترین و کامل ترین و جامع ترین کتب است زیرا که در میان آنها شامل اصول و خالی از عیب و فضول است.[10]

مرحوم خوئی (ره) در مقدمه رجال خود نقل می کند که، مرحوم شیخ محمد حسین نائینی در کلاس درس فرموده اند، مناقشه در مورد اسناد روایات کافی کار عاجزان بوده و جز انسان های عاجز در صحت روایات کافی، دیگران شکی ندارند.[11]

البته نظریۀ صحیح در این باب آن است که باید از افراط و تفریط دوری کرد؛ کتاب کافی در عین این که احادیث صحیح و معتبر فراوانی دارد مشتمل بر برخی روایات است که قابل پذیرش نیست.

5. تدوین کتب بعدی، به معنای عدم کفایت کتاب قبل از آن نیست؛ چون شاید مؤلفی کتاب خود را از یک دیدگاه و منظر معین یا مختصر نوشته و مؤلف دیگری بخواهد از منظر دیگری و یا به گونۀ مبسوط و مفصل به آن موضوع بپردازد همانطوری که مرحوم فیض کاشانی (ره) بعد از تعریف و تمجید از کافی در مقدمه کتاب وافی، علت تحریر کتاب وافی را مختصر بودن کتاب کافی بیان کرده است.[12]

6. نظریۀ آقای وحید بهبهانی (ره) این است که منتهی الیه بسیاری از روایات کافی معصوم نیست، بلکه یکی از شاگردان معصوم (ع) است[13].بنابراین این سخن که "ما در کتاب کافی شاهد روایاتی هستیم که قطع به عدم صدور آن از معصوم داریم"، از مرحوم وحید نبوده است؛ و استنباطی نادرست از نظریه ایشان است؛ چون اگر منتهی الیه یک روایت معصوم (ع) نباشد به این معنا نیست که آن روایت کاذب و ضعیف است چون افرادی مثل علی بن ابراهیم و ابی ایوب[14] از غیر معصوم روایت نقل نمی کردند لذا مرحوم کلینی (ره) با اتکاء بر وثوق این افراد، روایت را به آنها ختم کرده است.

 


[1] محدث قمی در مورد الکلینی می گوید: صاحب کتاب کافی شریف ملاذ و مرجع فقهاء و محدثین و مایه روشنی چشم شیعه است. هدیة الاحباب، شیخ عباس قمی (ره)، انتشارات امیر کبیر، تهران، 1363، ص 247.

[2] اصول کافی، ثقة الاسلام کلینی (ره)، ترجمه سید جواد مصطفوی (ره)، انتشارات وفا، ج 1، مقدمه مترجم، ص 8. برای اطلاع بیشتر مراجعه شود به پاسخ  1528با نمایه احادیث کتاب شریف کافی

[3] سیفی مازندارانی، علی اکبر، مقیاس الرّوایه فی علم الدرایة، ص 44. برای اطلاع بیشتر به پاسخ 1937 مراجعه شود.

[4] الاعلوم الهادیة الرفیعة فی اعتبار الکتب الاربعة المنیعة، علی غازی شاهروری (ره) ص 133.

[5] وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی (ره)، ج 2، ص 76، به نقل از معالم الاصول، ص 171 و مثقی الجمال فی الاحادیث الصحاح و الحال، ج 1، ص 8.

[6] کلیات فی علم الرجال سبحانی، ص 360.

[7] الاعلوم الهادیة، ص 133، به نقل از رجال نجاشی (ره).

[8] معالم الاصول، ابومنصور حسن بی زین الدین (ره)، ص 185.

[9] الاعلام الهادیة الرضیعة، ص 152، به نقل از معالم الاصول فی مبحث الاخبار.

[10] اصول کافی، همان، مقدمه مترجم، ص 9.

[11] معجم الرجال الحدیث، سید ابوالقاسم الموسوی الخوئی (ره)، تحقیق مرتضی الحکمی مطبعة الاداب فی النجف الاشرف، ص 99، المقدمة الخامسة.

[12] وافی فیض کاشانی، انتشارات کتابفروشی اسلامیه، ص 7.

[13] مثلاً در کتاب دیات روایاتی را نقل فرموده اند که منتهی الیه آن، علی بن ابراهیم و ابی ایوب می باشند نه امام معصوم.الرسائل الاصولیه، وحید بهبهانی، ص 7-8

[14] مستطرفات المعالی، علی نمازی شاهردوی (ره)، انتشارات بنأ، الطبعة الاولی، 1422 هـق، ص 93 و 213.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • قضا و قدر الهی را به زبانی ساده و روان توضیح دهید؟
    15804 قضا و قدر 1400/05/12
    «قضا» یعنی حکم، قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، به عنوان مثال اگر به خانه‌ی شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه‌ی شما از چند راه ممکن است. حال اگر از میان چندین ...
  • آداب و احکام قبل و بعد از مردن چیست؟
    265998 احتضار 1392/02/30
    آدابى که در این باره مطرح است، دو بخش دارد؛ بخشى مربوط به قبل از مرگ است که با عنوان «احکام محتضر» از آن یاد مى‌شود و از جمله آنها، این است که باید شخص را در هنگام مردن به پشت بخوابانند به طورى که کف پاهایش به ...
  • این که می گویند خدا فلان بنده اش را به خودش وا گذاشته است، معنایش چیست؟
    22794 تفسیر 1389/11/04
    این یک مفهوم قرآنی است. خداوند متعال در قرآن می فرماید:"نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ "؛ خدا را فراموش کردند، و خدا (نیز) آنها را فراموش کرد. این معنایش این است که چون برخی از انسان ها در دنیا خدا را ...
  • آیا حقیقت حضرت علی (ع) ازلی است؟
    16128 دانش، مقام و توانایی های معصومان 1388/02/12
    معنای ازلی بودن این است که موجودی در گذشته، سابقه عدم (نبود) نداشته باشد؛[1] یعنی همیشه وجود داشته است. منظور از حقیقت حضرت علی (ع)، اگر وجود مادی ایشان باشد روشن است که وجود مادی ایشان ازلی نیست ولی اگر منظور از حقیقت، ...
  • آیا روزه بدون خواندن نماز صحیح و قبول است؟
    114384 Laws and Jurisprudence 1390/05/26
    مطابق با آموزه‌های دینی، نماز اولین فعل عبادی در میان اعمال دینی ما است؛ یعنی پس از اصول اعتقادی (اصول دین)، در مرحله عمل (که از آن به فروع دین تعبیر می‌شود)، اولین چیزی که موضوعیت دارد، نماز است که از آن به ستون و عمود دین تعبیر شده ...
  • منظور از فراز «فاقد کل مفقود» در برخی دعاها چیست؟
    5223 حدیث 1397/06/18
    در مورد معنای جمله «وَ فاقِدَ کُلِ‏ مَفْقُود»[1] که در توقیعی از سوی امام زمان(عج) در دعای ماه رجب، وارد شده است، احتمالاتی وجود دارد: 1. واژه «فقدان» از ریشه «فقد» به معنای عدم و نیستی است،[2] و «فَقَدَهُ»؛ یعنی‌ ...
  • آیا زبان عربی بر باقی زبان‌ها برتری دارد؟
    14381 علوم قرآنی 1392/01/14
    در ابتدا باید به این نکته توجه داشت، که الزامی نیست تا وحی الهی با کامل‌ترین زبان نازل شود، همان‌گونه که شاهدیم برخی از کتاب‌های آسمانی با زبانی غیر از زبان عربی نازل شده‌اند. از سوی دیگر بررسی دقیق ساختار یک زبان و مقایسه آن با دیگر ...
  • آیا فروشنده و راهنمایی کننده روش مصرف قرص "سقط جنین" مباشر سقط محسوب می‌گردد؟ این گناه حق الناس دارد؟
    11771 سقط جنین 1393/02/22
    مباشر سقط به کسی گفته می‌شود که عمل سقط را انجام می‌دهد مانند زنی که قرص می‌خورد یا کسی که آمپول تزریق می‌کند، اما فروشنده قرص یا آموزش دهنده سقط، مباشر محسوب نمی‌شود. ولى به هر حال فروش این‌گونه محصولات و یا راهنمایى (در حدى که مصداق کمک ...
  • خلاصه‌ای از زندگی ام سلمه همسر پیامبر اسلام(ص) را بیان کنید؟
    10795 تاريخ بزرگان 1399/09/05
    نام و نسب ام سلمهام سلمه، کنیه‌ی یکی از امهات المؤمنین از همسران گرامی پیامبر اسلام(ص) است که نامش قبل از اسلام، هند، یا رمله بود.[1] پدرش سهیل[2] و یا حذیفه با کنیه‌ی ابی‌مغیره، ملقب به زاد الرکب،[3] ...
  • چه قیام‌ها و شورش‌هایی در زمان امامت امام هادی(ع) اتفاق افتاد؟
    8615 تاریخ 1393/10/18
    در دوران امامت امام هادی(ع) که با حکومت چندین خلیفه عباسی همزمان بود، برخوردهای اعتقادی، مناقشه‌های علمی، تبعیض‌های قومی، فشارهای اقتصادی و سیاسی؛ جنبش‌های مختلفی را با انگیزه‌های دینی یا غیر دینی برانگیخت که برخی از آنها مانند حرکت کولی‌ها را نمی‌توان به هیچ وجه، قیامی اسلامی دانست، ...

پربازدیدترین ها