اصطلاحات و مدخل ها (گروه اصطلاح:سرفصل‌های قرآنی)
-
آل عمران
3444 سرفصل‌های قرآنی
«آل عمران»، اصطلاحی قرآنی است که تنها یک‌بار و در کنار آل ابراهیم آمده است: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمينَ»؛ خدا آدم و نوح و خاندان ابرا
-
استدراج، املاء، امهال (مهلت‌دادن)
8100 سرفصل‌های قرآنی
«استدراج»، عبارت از آن است كه شخص به تدريج و مرحله به مرحله گرفتار شود، بدون آنکه خودش متوجه این انحطاط شود. يكى از سنت‌هاى الهى در مقابله‌ی با بدكاران استدراج است. بدين معنا كه آن
-
اعتکاف
4277 اصطلاحات فقهی - اصولی
«اعتکاف» در لغت به معنای اقامت کردن و ماندن در جایی و ملازم بودن با چیزی است که می‌تواند در مسیری مثبت و یا منفی مورد استفاده قرار گیرد. در شرع مقدس اسلام، اعتکاف به معنای اقامت در مکانی مقدس به م
-
افق اعلی
1710 سرفصل‌های قرآنی
«افق اعلى» اصطلاحی قرآنی است که تنها یک‌بار در سوره نجم آمده، و بر اساس برخی تفاسیر، منظور از آن، افق مشرق است.
می‌گويند: جبرئيل هميشه به صورت انسان بر پیامبر(ص) نازل می‌شد، حضرت از او خوا
-
افق مبین
1742 سرفصل‌های قرآنی
«افق مبین» اصطلاحی قرآنی است که تنها یک‌بار در سوره تکویر آمده است.كلمه «افق مبين» (افق روشن) به معناى ناحيه‌ی ظاهر و آشکار است. از آن‌جا که جبرئیل امین(ع) هنگام ابلاغ وحی معمولاً به صورت انسانى خو
-
امّی، أمیین
2917 سرفصل‌های قرآنی
واژه «امی» اصطلاح قرآنی است که به عنوان یک ویژگی برای پیامبر اسلام(ص) ذکر شده، و اصطلاح «امیین» نیز صفتی برای مردم جزیرة العرب میباشد.
امی به کسی گفته می‌شود که خواندن و نوشتن را نیاموخته
-
ایثار
5501 سرفصل‌های قرآنی
ایثار به معنای ترجیح و برتری دادن چیزی بر چیز دیگر است که گاه مانند آنچه از ایثار غذا توسط اهل بیت(ع) در قرآن آمده می‌تواند در جنبه مثبت بوده و گاه مانند ترجیح دنیا بر آخرت که در کلام خدا بدان اشار
-
بیت معمور (البیت المعمور، خانه آباد)
2592 سرفصل‌های قرآنی
«بیت المعمور» به معنای خانه‌ی آباد، اصطلاحی قرآنی است که در آیه 4 سوره‌ی طور به آن اشاره شده است. این‌که منظور از آن چیست و چگونه خانه‌ای است، مفسران می‌گویند:
بيت المعمور همان خانه‌ی كعبه
-
تحدّی
5724 سرفصل‌های قرآنی
«تحدّی» به معنای هم‌آورد طلبیدن، و دعوت نمودن خصم به مبارزه و پیروزی بر دشمن است.
مراد از تحدی قرآن اين است كه قرآن، انسانها را به هم‌آوردى خوانده و از آنان خواسته است، اگر میتوانند سوره
-
تحریف قرآن
6070 سرفصل‌های قرآنی
از دیرباز، گفت‌وگوهای فراوانی میان مفسران، در زمینه «تحریف قرآن» وجود داشته و اکثریت دانشمندان شیعه و اهل سنت، معتقد به عدم تحریف قرآن بوده و هستند. البته تعداد اندکی از پیروان این دو گروه مهم اسل
-
تهمت (بهتان، افترا)
16162 سرفصل‌های قرآنی
«افتراء» از ماده «فری» در لغت، به معنای دروغ بزرگی است که موجب تعجب شود. هم‌چنین به معنای قذف به زنا نیز آمده است. افتراء در اصلاح به معنای از پیش خود بافتن، به دروغ به کسی چیزی نسبت دادن، و متهم س
-
ثواب (پاداش نیک)
8912 سرفصل‌های قرآنی
واژه «ثواب» که بارها در قرآن کریم مورد استفاده قرار گرفته است، در لغت بیشتر به معنای پاداش نیک است. و در اصطلاح علم کلام به معنای نفعی است که همراه با تکریم و بزرگی باشد. به عبارت دیگر،«ثواب»؛ بیشت
-
جاهلیت
6821 سرفصل‌های قرآنی
قرآن كريم از روزگار عرب قبل از اسلام که به ظهور اسلام منتهی شده است، به عنوان روزگار «جاهليت» یاد کرده است. بنابر این عنوان «روزگار جاهليّت» به مقطعى از تاريخ عرب(حدود دو قرن) پيش از ظهور اسلام و ب
-
حواریون
4085 سرفصل‌های قرآنی
«حواریون» نام تعدادی از یاران خاص حضرت عیسی(ع) است. دربارۀ این‌که چرا آنان را حواریون نامیده‌اند، مفسران احتمالاتی را مطرح کرده‌اند؛ مانند
-
خمر، شراب (مشروبات الکلی) ، مستی
14010 سرفصل‌های قرآنی
گرچه «خمر» بیشتر در شراب تولیدشده از انگور مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما در معنایی وسیع‌تر به هر مايع مست كننده‌ای خمر می‌گویند، خواه از انگور گرفته شده باشد، يا از كشمش، خرما، و يا هر چيز ديگر، ا
-
دعا ، دعوت
34299 سرفصل‌های قرآنی
دعاء در لغت به معنای خواندن و یا درخواست است که می‌تواند در دعوت مردم به سوی خداوند و کار خیر و حتی در غیر ارتباط‌های معنوی نیز مورد استفاده قرار گیرد، اما در آموزه‌های دینی، دعا و نيايش، عبادتی مع
-
سیناء (طور، سینین)
4906 سرفصل‌های قرآنی
«سيناء» و یا «سینین» نام منطقه‌ی وسیعی میباشد كه اکنون در کشور مصر واقع است؛ كوه معروفی در این سرزمین وجود دارد كه ميان سرزمین اصلی مصر و بندر ايله واقع شده که گفته می‌شود در آن‌جا بر شفقت، شفق
4914 سرفصل‌های قرآنی«شَفَقَت» اصطلاحی اخلاقى است که عبارت از ملاطفت و مهربانی در حق دیگران؛ یعنی با رفتار مهربانانه با دیگران برخورد کردن میباشد.
شفقت در فقه در باب‌‌هاى اجتهاد و تقليد، طهارت، امر به معروف و
- شهید و شهادت
12970 سرفصل‌های قرآنیواژه شهید، صیغه مبالغه‌ای از ریشه «شهد» و به معنای «گواه بر هر چیز» میباشد. خدا در قرآن کریم بارها از این واژه به عنوان نام و صفتی برای خود یاد کرده است و در ضمن آن را مقامی برای برخی اولیای الهی
- صابئین
2097 سرفصل‌های قرآنیریشه اصلی واژه «صابئین»، «صبو» است که معنای آن متمایل شدن و محبت داشتن است. این کلمه، از زبان‌های عبری و سریانی گرفته شده است. صابئین کسانی هستند که در طلاق
8496 اصطلاحات فقهی - اصولیدر اصطلاح، به جدا شدن زن و شوهر از یکدیگر به وسیلۀ فسخ عقد ازدواج «طلاق» می‌گویند. طلاق از ایقاعات است؛ یعنی انشاء و ایجاد آن یک طرفه و از طرف مرد است و نیاز به رضایت و مداخله زن ندارد. بنابراین مر
- عقل (اندیشه)
24193 سرفصل‌های قرآنی«عقل» و «اندیشه» در اصل همان خودآگاهی انسان است که ویژه انسانها بوده و حیوانات در عین داشتن شعور، فاقد عنصری به نام «من» و آگاهی از خود هستند. به بیان دیگر، عقل آن نور آگاهی است که به تمامی ارکان
- غیبت (بدگویی)
6928 سرفصل‌های قرآنی«غیبت» عبارت است از: سخن گفتن پشت سر دیگران به گونه‌ای که غیبت شونده راضی و خشنود نباشد. در تعالیم قرآن از غيبت كردن تعبیر به خوردن گوشت مرده‌ی برادر مؤمن شده است. و در روايات غيبت كننده منفورترين
- قرآن
24736 سرفصل‌های قرآنیخداوند همراه با برخی پیامبران الهی، کتابهای آسمانی را نیز نازل می‌کرد که افراد باایمان با استفاده از آنها به مسیر درست رهنمون شوند. کتابهایی چون تورات، قضا و قدر
12494 سرفصل‌های قرآنی«قضا و قدر» یکی از مباحث کلامی است. «قضا» یعنی حکم، قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، به عنوان مثال اگر به خانه شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه
- کشف و شهود، مکاشفه
9874 اصطلاحات عرفانیکشف در لغت، به معنای برداشتن پرده و حجاب از روی چیزى است؛ شهود نیز در لغت به معنای دیدن، معاینه و حضور است.
کشف و شهود یاهمان مکاشفه و مشاهده، از اصطلاحات عرفانی
- کعبه
11001 سرفصل‌های قرآنی«کعبه» ساختمانی در داخل «مسجد الحرام» است که در شهر «مکّه» قرار دارد.
بر اساس آيات قرآن، هم‌چنين اسناد تاريخى در باب ساختن كعبه، این منطقه نمادى از بركات الاهى، هدايت بشر، و محل اجتماعی برا
- گناه (ذنب ، اثم، سیئه ، خطیئه ، عصیان و ...)
37335 سرفصل‌های قرآنیمفهوم فارسی و کلی «گناه» در زبان عربی با واژه‌های متفاوتی بیان می‌شود.
به عبارتی، واژه‌هایی مانند «ذنب»، «اثم»، «خطیئه»، «سیئه»، «عصیان» و ... که با مشتقات خود در مریم (مریم بنت عمران)
14738 سرفصل‌های قرآنیحضرت مریم(س) دختر عمران و مادر حضرت عیسی(ع)، یکی از بانوان بزرگ تاریخ، و بر اساس آیات قرآن بزرگترين شخصيت زن در زمان خود، و در کنار
- مستضعف، استضعاف
5250 سرفصل‌های قرآنی«استضعاف» در لغت به معنای «ناتوان ديدن، ناتوان شمردن و تزریق حسّ ناتوانی در دیگران» است و «مستضعف» به معنای فردی است که او را ضعیف پنداشته و در ناتوانی نگه می‌دارند. در تعالیم دین
- ملکوت
4316 سرفصل‌های قرآنیدر بارۀ معنای واژه «ملکوت» که در قرآن مورد استفاده قرار گرفته، گفته شده است:
الف) «ملكوت» مانند مُلك (بر وزن قفل
- نوم ، خواب ، رؤیا
16493 سرفصل‌های قرآنی«نوم» ریشه‌ای لغوی به معنای خواب است که قرآن کریم بارها مشتقات مختلف آن را مورد استفاده قرار داده و در مواردی خواب را به عنوان نعمتی الهی به بندگان خود اعلام می‌کند.
هنگام خواب و استراحت، ق
- وضو (ترتیبی ، ارتماسی ، جبیره)
41726 سرفصل‌های قرآنیقبل از این که نمازگزار به خواندن نماز مشغول شود، واجب است عملی بنام وضو انجام دهد. وضو را می‌توان به دو صورت انجام داد؛
الف: ترتیبی؛ که اینگونه انجام می‌شود:
- یتیم
7214 سرفصل‌های قرآنیواژه «یتیم»؛ در لغت به معنای مفرد و یکتا از هر چیز است. و در اصطلاح به کودکی که پدرش مرده باشد، اطلاق می‌گردد.
در شرع مقدس اسلام نیز يتيم به كودكى گفته مى‌شود كه پدر خود را از دست داده و به
- یهود
پرسش های اتفاقی
-
آیا بوسیدن لب، اشکالی دارد؟
115516 گوناگون 1399/10/24روشن است که بوسیدن نامحرم -مطلقا- حرام است، و در مورد محارم نیز، در صورتی جایز است که از روی شهوت و لذت جنسی نباشد.[1] اما در خصوص بوسیدن از لب، امام صادق(ع) فرمود:«بوسیدن لب، جز از همسر و بچه خُردسال صحیح نیست».
-
برای تهیه آب تربت، حتماً باید از آب باران استفاده کنیم؟ و حتماً باید دعا خوانده شود؟
25982 گوناگون 1386/05/02برای تهیه‌ی آب تربت، آب پاک و بهداشتی کافی است،[1] هر چند بعضی از آب‌ها مثل آب فرات،[2] آب زمزم،[3] یا آب باران در ماه نیسان،[4] مزایای بیشتری دارند. البته آب باران هم که غالباً صاف و زلال‌تر است، ...
-
رابطهی عرفان و شناخت نفس چیست؟
30968 عرفان و شناخت نفس 1386/06/26عرفان به دو شاخه‌ی نظری و عملی تقسیم می‌شود. مباحث هر دو شاخه با شناخت نفس ارتباط تنگاتنگ دارند؛ چون از یک‌سو در عرفان نظری بحث از شهود حق است، و از سوی دیگر، نفس کامل‌ترین مظهر حق است و شهود حق تنها با شناخت نفس و پاکسازی ...
-
فرق میان غصه، غم و حزن چیست؟
22775 لغت شناسی 1397/05/07«حزن»، جمع آن «احزان»؛ در زبان فارسی به معنای «اندوه»، «غم»، و غصّه است و با هم مترادف می‌باشند.[1] اگر چه سه واژه «غصه»، «غم» و «حزن» معنایی نزدیک به هم دارند، اما در مقام استعمال و کاربرد در لغت عرب تفاوت‌هایی با هم ...
-
آیا ابراهیم بن هاشم قمی(پدر علی بن ابراهیم)، از جهت حدیث‌شناسی موثّق و قابل اطمینان است؟
22800 شخصیت های شیعی 1394/08/25ابراهیم بن هاشم؛ پدر علی بن ابراهیم قمی؛ اولین کسی است که دو مدرسه بزرگ حدیثی شیعه؛ یعنی کوفه و قم را به هم مرتبط کرد و میراث کوفه را به عنوان غنی‌ترین میراث شیعی به مدرسه قم رساند.[1] وی از شاگردان یونس بن ...
-
آیا قرآن به این مطلب اشاره می کند که آنهایی که چهره های سفید دارند، از آنهایی که رنگ پوستشان زرد، قرمز، قهوه ای یا مشکی است، بهترند؟
54414 تعصب، ملی گرایی و نژاد پرستی 1388/07/25آیه 106 سوره آل عمران، چون دیگر آیات مشابه، در صدد آن نیست که اعلام دارد سفید پوستان از ارزش انسانی والاتری نسبت به سایر نژادها برخوردارند و اساسا این آیات، هیچ ارتباطی به رنگ پوست انسانها نداشته، بلکه تنها از اصطلاحاتی استفاده می نمایند که در زبان ...
-
آیا به اموال کسی که مقداری از وام خود را بدهکار است و پولی را که قرض داده هنوز وصول نکرده است، خمس تعلق می گیرد؟
11769 خمس و وام 1388/01/26کسانی که از جایی وام گرفته و آن را به صورت قسطی باز پرداخت می کنند فقط به اقساطی که در آن سال باید پرداخت کنند خمس تعلق نمی گیرد. بنا براین باید در سر سال خمسی خود حساب کنند اگر همه اقساطی که سر رسید تا آن موقع است ...
-
علل و آثار دین گریزی جوانان چیست؟
97716 گناه و رذائل اخلاقی 1389/05/21دین برنامه سعادت و رستگاری بشر است. دین داری نهادینه کردن تعالیم و ارزش های دینی در همه ابعاد زندگی است که ثمرات بی شماری در فرد و اجتماع دارد. عواملی به صورت پیدا و پنهان، دین داری را تهدید می کند که یکی از آنها ...
-
پیامبران و امامان اکنون در بهشت آخرتند و یا در بهشت برزخی؟
19104 بهشتیان 1395/03/15بهشت آخرت همان‌گونه که از اسمش پیدا است، منوط به تحقق قیامت کبرا است. بنابراین باید گفت پیامبران و ائمه(ع) الآن در بهشت برزخی هستند؛ چنان‌که روایت: «قبر یا باغی از باغ‌های بهشت و یا چاله‌ای از چاله‌های جهنم است.»[1] نیز وجود چنین بهشت ...
-
حدیث «سد الابواب» که بر اساس آن دستور داده شد، جز درب خانه‌ی امام علی(ع)، تمام درهایی که از خانه‌ها به مسجد باز می‌شد، بسته شود، در چه منابعی گزارش شده است؟
15735 حدیث 1400/02/11یکی از احادیث مهمی که در فضیلت امام علی(ع) نقل شده است و به عنوان یکی از دلایل امامت، عصمت و طهارت حضرتشان مطرح می‌شود، حدیث «سد الابواب» و یا «مسدود کردن درب‌ها» است.[1] این حدیث به حدی دارای اهمیت است ...
پربازدیدترین ها
-
سریع الاستجابه ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
938305 دعا 1386/03/09دعاهای زیادی از امامان معصوم(ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابه هستند، که ذکر متن آنها در این‌جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می‌شود؛ مانند: دعای توسل، دعای فرج، دعای اسم اعظم، دعای ...
-
پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتابهای آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
901370 پیامبران و کتابهای آسمانی 1387/02/31واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
-
تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
819500 معصومین 1387/06/05شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عدهای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
-
معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
801242 حدیث 1396/06/14«لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
-
آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می‌کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می‌کند؟
705524 Practical 1390/07/12نفرین در آموزه‌های دینی ما مسئله‌ای شناخته شده است، چنان‌که در آیات و روایات آمده است:«بریده باد هر دو دست ابولهب»؛ «از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می‌رود». و... .منتها همان‌گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، و هر دعایی از هر فردی قرین اجابت نیست، ...
-
حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
670015 Laws and Jurisprudence 1387/05/23زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و ...
-
عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
655636 Practical 1391/02/11عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
-
طبق فتوای رهبر، نماز مغرب و عشا چه زمانی قضا می شود؟
651037 Laws and Jurisprudence 1385/10/20پاسخ دفتر مقام معظم رهبری: آخر وقت نماز مغرب و عشا نصف شب شرعى است (15/11 ساعت بعد از ظهر شرعی) و احتیاط آن است که اگر تا آن موقع نماز را نخوانده است، تا طلوع فجر به قصد ما فى‌الذمّه[1] بهجا آورد و پس از آن نماز قضا مى‌شود
-
آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
616409 Laws and Jurisprudence 1387/12/04در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
-
آیا گفتن اذان و اقامه در نماز واجب است، و آیا می‌توان با یک اذان و اقامه، چند نماز خواند؟
607333 وضو، اذان و نماز 1388/11/13برخی از فقهای گذشته، مثل ابن عقیل و ابن جنید، اذان و اقامه را واجب می‌دانند.[1] اما اکثر مراجع معظم تقلید در احکام اذان و اقامه می‌فرمایند: برای مرد و زن مستحب است پیش از نمازهای یومیّه(نمازهای واجبی که در هر روز خوانده می‌شود) اذان و ...
- شهید و شهادت
